Exodus 23:7

De Tekst

"Houd u ver van bedrieglijke zaken. Dood geen onschuldige en rechtvaardige, want Ik zal de goddeloze niet rechtvaardigen." Het is een rechtsregel, ingebed in een reeks bepalingen over eerlijke rechtspraak. God spreekt tegen rechters, tegen getuigen, tegen ieder die macht heeft over andermans zaak. En Hij sluit af met een verklaring over zichzelf: Hij zal de schuldige niet vrijspreken.

De Kern

Wat hier gebeurt is scherper dan een verbod op moord. Het gaat over de verleiding om via het recht, via woorden, via procedures, iemand te vernietigen die niets misdaan heeft. Bedrieglijke zaken: valse aanklachten, gemanipuleerde getuigenissen, gedraaide feiten. God verbindt zichzelf aan de kant van de onschuldige. En Hij weigert de rol te spelen die mensen Hem graag toebedelen, namelijk die van goedkeurder van hun eigen ongelijk. "Ik zal de goddeloze niet rechtvaardigen" is een grens die Hij trekt om zichzelf. Wie op God rekent om zijn onrecht te dekken, rekent verkeerd.

De Rode Draad

Dit vers loopt als een ondergrondse rivier door de Schrift. Van Naboth die zijn wijngaard verliest door valse getuigen, tot Jezus die voor Kajafas staat terwijl mensen betaald zijn om te liegen. De onschuldige die gedood wordt door bedrieglijke zaken, dat is uiteindelijk Christus zelf. En juist daar gebeurt iets ongehoords: in Romeinen 4 lezen we dat God, die volgens Exodus 23 de goddeloze niet rechtvaardigt, precies dat wel doet, namelijk de goddeloze rechtvaardigen die gelooft. Niet omdat Hij zijn eigen woord breekt, maar omdat de Onschuldige wel gedood is, en de rechtvaardiging nu via zijn bloed loopt. De grens die God trok, heeft Hij zelf overschreden, ten koste van zichzelf.

De Spiegel

Er is een moment waarop je merkt dat je iemands reputatie aan het beschadigen bent, en dat je daar een reden voor construeert. Op je werk: die collega die je irriteert, en jij weet net dat ene detail dat je kunt laten vallen op de juiste plek. In je huwelijk of vriendschap: dat verhaal dat je vertelt over de ander, waarin jij toevallig altijd de redelijke bent. In je kerk: die roddel die zo geestelijk verpakt is dat het lijkt op zorg. "Houd u ver van bedrieglijke zaken." Niet: doe het maar met mate. Ver ervan. En vraag jezelf af, eerlijk: wanneer heb jij voor het laatst iemand onschuldig verklaard van wie iedereen zei dat hij fout was? Meestal is het andersom. We hebben er belang bij dat mensen schuldig zijn. Het maakt onszelf schoner. God rekent daar niet op mee.

De Hoofdpersoon

De hoofdpersoon hier is God zelf, die spreekt in de eerste persoon. En wat opvalt is zijn onverzettelijkheid. Hij is niet de flexibele godheid die je kunt inzetten voor je eigen belangen. Hij is een Rechter met een geheugen, met ogen die zien wat er in achterkamertjes gebeurt. Er ligt woede onder deze regel, maar ook een soort stille bescherming van wie geen stem heeft. God positioneert zich hier bewust als degene die niet meewerkt aan het systeem waarin de sterkste wint. En hij doet dat niet vanuit afstand, maar vanuit betrokkenheid. De onschuldige heeft een verdediger, ook als niemand het opneemt. Dit is de God die later zijn Zoon niet spaart, opdat de rechtspraak eindelijk klopt.

Context

We zitten aan de voet van de Sinaï. Israël is net verlost uit een systeem waarin recht bedrieglijk was, waarin farao's woord wet was en Hebreeuwse baby's straffeloos gedood werden. Nu krijgen ze wetten voor hun eigen samenleving, en dit is een van de eerste dingen die God regelt: hoe je met elkaar omgaat in de rechtbank, in geschillen, in beschuldigingen. In een cultuur zonder politie, zonder advocaten, zonder onafhankelijk openbaar ministerie, was het getuigenverhoor alles. Wie loog in de poort, waar recht gesproken werd, kon iemand ruïneren. Land, familie, leven, alles hing aan wat mensen zeiden. God bouwt hier een dam tegen het misbruik van woorden.

Het Profiel

De eerste hoorders waren mensen die net uit een leven van willekeur kwamen. Ze wisten wat het was om machteloos te zijn tegenover een systeem. En nu horen ze dat hun eigen samenleving niet mag worden wat Egypte was. Ze horen ook een impliciete belofte: als jij onschuldig bent, en mensen liegen over je, dan is er nog altijd Iemand die het niet laat gebeuren. Voor slaven die decennialang geen recht kenden, moet dat geklonken hebben als adem. Wij lezen het als een morele richtlijn. Zij hoorden het als hun eigen rehabilitatie, en tegelijk als een waarschuwing dat ze niet mochten worden wat hen kapotgemaakt had.

Reflectie

Waar in jouw leven ben je bezig een bedrieglijke zaak op te bouwen, misschien onbewust, tegen iemand die jou dwarszit?

Wat zou het betekenen om vandaag iemand actief onschuldig te verklaren die jij stiekem al veroordeeld had?