Exodus 23:16

De Tekst

Exodus 23:16 noemt twee feesten: het Feest van de Oogst, wanneer de eerstelingen van het werk op het land binnenkomen, en het Feest van de Inzameling aan het einde van het jaar, wanneer alles van het veld is gehaald. Twee momenten, één beweging: alles wat groeit begint bij God en keert naar Hem terug in dank.

De Kern

Wat hier gebeurt lijkt op een agrarische kalender, maar het is iets anders. God schrijft ritme voor. Hij zegt niet: als je tijd hebt, denk dan eens aan Mij. Hij zegt: op deze momenten, ieder jaar, sta je stil. Er zit een radicale gedachte onder deze verzen. Alles wat opkomt uit de grond, elke aar tarwe, elke druif, elke olijf, is niet vanzelfsprekend van jou. Het is gave. Het feest is de handeling waarin je dat erkent. Wie oogst zonder feest, oogst zonder God. Wie inzamelt zonder dank, is de eigenaar geworden van wat hij nooit gemaakt heeft. De feesten beschermen Israel tegen de leugen van het zelfgemaakte leven.

De Rode Draad

Het Feest van de Oogst wordt later Wekenfeest genoemd, en dat is de dag waarop de Geest wordt uitgestort in Handelen 2. De eersteling van de oogst wordt de eersteling van een nieuwe mensheid. En het Feest van de Inzameling, het Loofhuttenfeest, wijst vooruit naar het moment waarop God alles binnenhaalt wat van Hem is, wanneer Hij zelf onder de mensen woont zoals Openbaring 21 beschrijft. Deze twee feesten spannen dus een boog die begint bij de eerste vrucht en eindigt bij de volle oogst. Christus staat op beide punten: Hij is de eersteling uit de doden, en Hij is de Heer van de oogst die terugkomt. Wat in Exodus een boerenkalender lijkt, blijkt de vorm van heilsgeschiedenis.

De Spiegel

Dit vers stelt een ongemakkelijke vraag aan wie salaris ontvangt, projecten oplevert, kinderen grootbrengt: waar zijn jouw feesten? Waar zijn de momenten waarop je stopt met produceren en zegt: dit was niet van mij, dit was gegeven? De verleiding van ons bestaan is niet zozeer dat we God vergeten, maar dat we ons werk verwarren met onze identiteit. De oogst wordt wie we zijn. En dan komt het einde van het jaar en tellen we op wat we bereikt hebben, of juist niet, en meten we onszelf af aan de opbrengst. God onderbreekt dat. Hij zet feesten in de kalender omdat Hij weet dat wij, zonder onderbreking, van gever naar bezitter naar slaaf van onze eigen productie glijden.

Het Detail

Let op de uitdrukking "de eerstelingen van uw werk". Er staat niet: de eerstelingen van de aarde, of van de regen. Er staat: van jouw werk. God ontkent niet dat je gezwoegd hebt. Hij weet van de vroege ochtenden, de zorg om droogte, het bukken en zaaien. Jouw werk is echt werk. En juist dat werk, waar jouw handen in zitten, moet je als eerste teruggeven. Niet het restant, niet wat je kunt missen, maar het eerste. Dat is bijna pijnlijk precies. Want het eerste geven betekent vertrouwen dat er meer komt. Wie de eerstelingen offert, belijdt met zijn handen dat de bron niet in hemzelf ligt.

Context

Israel staat aan de rand van een nieuw bestaan. Het volk is uit Egypte, waar het geen eigen grond had en de oogst voor Farao was. Nu krijgen ze een land waar ze zelf zullen ploegen en oogsten. En precies op dat kantelpunt geeft God feesten. De feesten zijn een bescherming tegen de valkuil van het beloofde land: dat welvaart tot vergetelheid leidt. In de omringende volken werden vruchtbaarheidsgoden vereerd om de oogst te garanderen; Israel viert feest voor de God die uit Egypte bevrijdde, en verbindt zo bevrijding en oogst tot één verhaal. Wie eet, herdenkt de uittocht. De akker is theologie geworden.

De Hoofdpersoon

God treedt hier op als Gever en Ritmemaker. Hij is niet de God die op de achtergrond staat en hoopt dat we aan Hem denken. Hij structureert de tijd zelf. Wat opvalt is de tederheid onder deze wetgeving: Hij weet hoe wij zijn, hoe snel we vergeten, hoe gemakkelijk we onszelf tot centrum maken. Daarom geeft Hij ons niet alleen brood, maar ook feesten waarop we ons herinneren waar het brood vandaan komt. Er zit iets pastoraals in deze verzen. God bouwt vergezichten in het jaar, ademruimte, momenten waarop het volk mag stoppen en zien wat er is gebeurd. Hij is een God die het jaar heiligt door onderbreking.

Reflectie

Waar in mijn jaar bouw ik onderbrekingen in waarin ik God als Gever erken, en waar leef ik alsof de oogst mijn bezit is?

Wat zou het voor mij betekenen om niet het restant, maar de eerstelingen van mijn werk, tijd en aandacht terug te geven?