Exodus 25:31

De Tekst

God geeft Mozes opdracht een kandelaar te maken, een menora, uit zuiver goud. Niet samengesteld uit losse onderdelen die aan elkaar worden gesoldeerd, maar uit één stuk gedreven: de voet, de schacht, de kelken, knoppen en bloemen, alles uit één massief goud gevormd. Het is het eerste wat gezegd wordt over dit kunstwerk dat de tabernakel zal gaan verlichten.

De Kern

Dat ene detail, uit één stuk, is geen bijkomstigheid. In de tabernakel staat straks geen gewone olielamp om het donker te verdrijven; er staat een boom van goud. De kelken, knoppen en bloemen verraden dat het gaat om een gestileerde amandelboom, en wie Genesis gelezen heeft, hoort meteen de echo van die andere boom in het midden van een hof, de boom des levens. Licht en leven vallen hier samen in één voorwerp. God laat zich niet dienen in halfdonker. Waar Hij woont, moet licht zijn, en dat licht komt uit iets wat op een levende boom lijkt. Het is theologie in metaal.

De Rode Draad

De menora staat in het heilige, vlak voor het voorhangsel, en werpt haar licht naar voren, richting de tafel met toonbroden. Een gouden boom die licht geeft in Gods aanwezigheid. Eeuwen later zegt Jezus: Ik ben het licht van de wereld, en: Ik ben de ware wijnstok. Hij verbindt zichzelf consequent met beelden van licht en van een levende plant waaraan takken groeien. In Openbaring 1 wandelt de verheerlijkte Christus tussen zeven gouden kandelaren, en die kandelaren zijn de gemeenten. De lijn loopt van de amandelboom in de tabernakel, via Jezus die zichzelf licht en wijnstok noemt, naar een kerk die mag branden omdat Hij in haar midden staat. Uit één stuk gedreven, want de gemeente ontleent haar licht niet aan zichzelf maar aan Hem die uit één stuk is met de Vader.

De Spiegel

Uit één stuk. Dat is het woord dat blijft hangen. Want zo leven wij meestal niet. We zijn samengesteld uit losse onderdelen die we zelf aan elkaar hebben gesoldeerd: wie we zijn op het werk, wie we zijn thuis, wie we zijn op zondag, wie we zijn als niemand kijkt. De naden houden het meestal wel, tot er druk op komt. Een conflict, een diagnose, een teleurstelling, en dan breken we juist op die naden. De menora werd gedreven, geslagen uit één klomp goud, met hamerslagen vormgegeven. Dat doet pijn aan het metaal. Maar het resultaat is iets dat niet uit elkaar valt als het heet wordt onder de olie. Vraag jezelf af waar jij uit losse stukken bestaat, en waar God met zijn hamer bezig is om er één geheel van te maken.

Het Profiel

De Israëlieten die dit hoorden, kwamen net uit Egypte. Daar hadden ze tempels gezien vol met goden van hout, steen en metaal, godenbeelden met ogen die niets zagen en handen die niets deden. En nu krijgen ze de opdracht om goud te smelten, niet voor een beeld van God, want dat is streng verboden, maar voor een boom die licht geeft. Geen godheid om naar te kijken, maar een lamp om bij te zien. Dat moet verwarrend geweest zijn en bevrijdend tegelijk. Hun God laat zich niet afbeelden, maar Hij laat wel iets maken dat herinnert aan de hof waaruit de mens verdreven werd. In de woestijn, tussen de tenten, staat een stukje Eden van goud.

De Hoofdpersoon

God is hier de ontwerper, en zijn ontwerp is opvallend. Hij had kunnen volstaan met een eenvoudige olielamp, functioneel, praktisch. In plaats daarvan dicteert Hij amandelbloesem, knoppen, kelken, een schacht met zes zijarmen. Hij is een God met oog voor schoonheid, die niet alleen wil dat er licht is maar dat het licht draagt wordt door iets wat op leven lijkt. En Hij is nauwkeurig. Hij laat niets aan het toeval van de kunstenaar over; elk detail wordt voorgeschreven. Dat zegt iets over hoe serieus Hij zijn eigen aanwezigheid neemt. Waar Hij komt wonen, mag niets willekeurigs staan. De zorgvuldigheid waarmee Hij de menora laat maken, is de zorgvuldigheid waarmee Hij uiteindelijk ook zijn Zoon naar de wereld zendt: op het juiste moment, in de juiste gestalte, uit één stuk met de Vader.

De Vraag

Waarom goud? Een volk op doortocht door de woestijn, afhankelijk van manna, dreigend tekort aan water, en dan dit extravagante materiaal voor één lamp. Je kunt het verdedigen door te wijzen op het goud dat ze uit Egypte meekregen, en op het principe dat het beste voor God is. Maar helemaal weg is de wrijving niet. Er zit iets ongemakkelijks in een God die goud vraagt terwijl mensen honger kunnen hebben. Misschien moeten we die wrijving ook niet oplossen. De menora herinnert eraan dat eredienst nooit louter nuttig is. Er wordt iets kostbaars apart gezet, niet omdat het nodig is, maar omdat Hij het waard is.

Reflectie

Waar in mijn leven ben ik samengesteld uit losse stukken, en waar is God bezig om mij uit één stuk te drijven?

Als mijn gemeente een kandelaar is die haar licht ontleent aan Christus die ertussen staat, wat zegt dat dan over waar ik mijn eigen licht vandaan haal?