Exodus 4

De Tekst

Mozes staat bij de brandende braamstruik en blijft tegensputteren. Hij krijgt drie tekenen mee (staf wordt slang, hand wordt melaats, water wordt bloed), maar werpt nog tegen dat hij niet kan spreken. God wordt boos, geeft hem Aäron mee als mond, en Mozes vertrekt. Onderweg gebeurt het raadselachtige voorval bij de herberg, waar de HEERE hem wil doden en Zippora ingrijpt met een besnijdenis. Bij aankomst in Egypte geloven de oudsten en buigen ze zich neer.

De Kern

Wat hier gebeurt, is geen geleidelijke roeping maar een worsteling om gehoorzaamheid. God overtuigt Mozes niet door zijn zelfbeeld op te krikken, maar door zijn tegenwerpingen te ontmantelen en uiteindelijk te overrulen. "Wie heeft de mens een mond gegeven?" (4:11) Het is geen bemoediging, het is een herinnering aan wie hier de Schepper is. De tekenen die Mozes krijgt zijn geen trucs voor het volk; ze zijn eerst voor Mozes zelf, om hem te overtuigen. En als dat alles niet werkt, blijft alleen Gods toorn over en de eis: ga. Roeping is in deze tekst niet warm en verlokkend, maar onontkoombaar.

De Rode Draad

Mozes wordt hier neergezet als bevrijder, en de evangelisten weten dat. Stefanus noemt hem expliciet "verlosser" (Handelingen 7:35), en Hebreeën 3 plaatst hem naast Christus als dienaar in Gods huis. Maar er is ook contrast: waar Mozes tegenstribbelt, zegt de Zoon "Zie, Ik kom om Uw wil te doen" (Hebreeën 10:7). De tekenen van staf en hand vooruitlopend naar Pasen: bloed dat redt, een lichaam dat ziek wordt en weer hersteld, water dat in oordeel verandert. En de eerstgeborene speelt een sleutelrol: Israël is Gods eerstgeborene (4:22), wiens leven door bloed wordt beschermd, een lijn die loopt tot aan de paasnacht en verder, tot aan het kruis.

De Spiegel

Mozes' bezwaren klinken vroom (ik ben ongeschikt, ik kan niet spreken), maar God noemt het ongehoorzaamheid. Daar wordt iets blootgelegd dat we graag verbergen: onze zelfdiskwalificatie is vaak geen nederigheid maar verzet. We zeggen "ik kan dit niet" terwijl we bedoelen "ik wil dit niet". Denk aan dat gesprek dat je al maanden uitstelt, die taak in de kerk waar je voor wegduikt, dat moeilijke woord dat je tegen je tienerzoon niet durft te zeggen. We dekken onze angst af met de taal van bescheidenheid. God prikt daar dwars doorheen. Hij geeft soms een Aäron mee, een hulp, een collega, een vriend, maar de opdracht zelf blijft staan.

De Intertekst

Het patroon van weerstand bij roeping loopt door de Schrift. Jeremia: "Ach, Heere HEERE, zie, ik kan niet spreken, want ik ben nog maar een jongen" (Jeremia 1:6). God antwoordt met dezelfde stelligheid als bij Mozes: ga toch. Jesaja krijgt zijn lippen aangeraakt met een gloeiende kool voordat hij kan spreken (Jesaja 6). Jona vlucht zelfs weg. Tegenover deze rij staat Maria: "Zie, de dienares van de Heere, laat met mij geschieden overeenkomstig uw woord" (Lukas 1:38). Het is alsof de Schrift ons twee sporen toont. En het voorval bij de herberg echoot vooruit naar Pesach: bloed aan de deurpost, een eerstgeborene gespaard. Wat God van Egypte zal eisen, eist Hij eerst van Mozes' eigen huis.

De Hoofdpersoon

Mozes is hier nog niet de wetgever die we kennen. Hij is een tachtigjarige schaapherder met een trauma en een stotter, of misschien een gebrek aan welsprekendheid, de tekst is vaag. Hij heeft veertig jaar in Midian gezeten, weg van Egypte, weg van zijn volk. Hij is bang, en zijn angst is begrijpelijk: hij heeft daar een dode achtergelaten. Wat opvalt is hoe geduldig God in eerste instantie is, drie tekenen, een bemoediging, een uitleg, en hoe abrupt het kantelt. Gods toorn ontbrandt (4:14). Niet omdat Mozes vragen stelt, maar omdat hij blijft weigeren. En dan, nauwelijks onderweg, wordt hij bijna gedood. De geroepene is geen held; hij is een man die door God gedragen, gesleept en gespaard moet worden.

De Vraag

Wat moeten we met die verzen 24 tot 26? God wil Mozes doden, zijn eigen zojuist geroepen knecht. Zippora besnijdt haastig hun zoon en raakt Mozes' voeten (een mogelijk eufemisme) aan met de voorhuid. Wat hier precies gebeurt, blijft duister. Maar het signaal is helder: wie het volk van het verbond gaat leiden, kan niet zelf buiten het verbond staan. Mozes had zijn zoon blijkbaar niet besneden, misschien uit ontzag voor zijn Midianitische vrouw, misschien uit nalatigheid. God neemt dat hoog op. De troost zit er nauwelijks in, maar wel dit: de tekst weigert Mozes te idealiseren. En misschien is dat genade, dat God werkt met mensen die Hij eerst nog moet redden van zichzelf.

Reflectie

Welke roeping in mijn leven dek ik momenteel af met de taal van ongeschiktheid, terwijl het eigenlijk onwil is?

Waar in mijn leven leef ik, net als Mozes voor de herberg, met iets onafs in mijn eigen huis terwijl ik anderen wil bedienen?