Jeremia 1:6

De Tekst

"Ach, Heere HEERE, zie, ik kan niet spreken, want ik ben nog maar een jongen." Eén zin van Jeremia, en hij is meteen typerend voor wie hij zal worden. God heeft hem net geroepen, gekend van vóór de moederschoot, aangesteld als profeet voor de volken, en het eerste wat eruit komt is een protest. Geen ja, geen vraag, maar een uitvlucht waarin twee dingen samenkomen: ik heb de woorden niet, en ik heb de leeftijd niet.

De Kern

Wat hier gebeurt, gaat dieper dan bescheidenheid. Jeremia zegt eigenlijk: U hebt de verkeerde. Achter zijn protest schuilt een aanname die de hele Bijbel doortrekt, namelijk dat geschiktheid bij de geroepene zelf moet liggen. God antwoordt daar in vers 7 en 8 op door precies die aanname onderuit te halen: niet jouw spreken telt, maar dat Ik jou stuur. De kern van de tekst is dus niet Jeremia's onmacht, maar de botsing tussen menselijke zelfinschatting en goddelijke roeping. Het woord "ach" waarmee hij begint, klinkt elders in de profeten als kreet van rouw of ontzetting. Jeremia rouwt bijna om zijn eigen aanstelling.

De Rode Draad

Deze klacht staat niet op zichzelf. Mozes zei het al bij de braamstruik: "Ik ben geen man van woorden, ik ben zwaar van mond en zwaar van tong" (Exodus 4:10). Jesaja riep: "Wee mij, ik verga, want ik ben een man met onreine lippen" (Jesaja 6:5). En in het Nieuwe Testament hoor je Paulus zeggen dat hij in Korinthe kwam "in zwakheid, met veel vrezen en beven" (1 Korinthe 2:3). Er loopt een lijn van geroepenen die eerst hun eigen ontoereikendheid uitspreken, vóór God spreekt. Het is bijna een vast patroon: pas wie zijn eigen mond niet vertrouwt, krijgt iets te zeggen. Dit wijst vooruit naar Christus, in wie het Woord zelf mens werd, en op Pinksteren, waar ongeletterde vissers de talen van de volken spreken. God kiest consequent voor monden die het niet zelf kunnen.

De Spiegel

Het is verleidelijk om Jeremia's woorden vroom te lezen, alsof nederigheid de juiste eerste reactie is. Maar God noemt het in vers 7 geen deugd; Hij zegt: zeg dat niet. Daar zit een spiegel. Hoe vaak verschuilen we ons achter onze beperkingen om onder iets uit te komen waarvan we diep weten dat het ons toebehoort? Te jong, te oud, te onervaren, te beschadigd, te druk, niet welbespraakt genoeg. Het klinkt als realisme, maar het is soms een omtrekkende beweging. De vraag is niet of je het kunt, maar of Hij je stuurt. En als Hij stuurt, is "ik kan niet" geen eindstation maar een beginpunt waarop iets anders gebouwd wordt dan zelfvertrouwen.

Het Profiel

De eerste hoorders van het boek Jeremia waren Judeeërs die zijn boodschap zélf hadden meegemaakt, of er net na leefden. Ze wisten hoe deze jongen uit Anatoth, een priesterstadje een paar kilometer ten noorden van Jeruzalem, decennialang onverbiddelijk had geprofeteerd tegen koning, tempel en stad. Ze hadden hem in de put zien zitten, letterlijk. Voor hen klinkt deze openingsbekentenis als bevestiging dat de man die zo hard sprak, niet uit zichzelf sprak. Een profeet die begint met "ik kan niet spreken" en eindigt met klaagliederen over een verwoeste stad, heeft een ander geloofwaardigheidsregister dan een gladde redenaar. Zijn aarzeling aan het begin was hun garantie achteraf.

Context

Jeremia werd geroepen in het dertiende jaar van koning Josia, rond 627 voor Christus. Josia's hervormingen waren net begonnen of nog op komst, maar onder de oppervlakte was Juda verrot, met afgodendienst, sociaal onrecht en een tempelvroomheid die het leven niet raakte. Internationaal kantelde alles: Assyrië verzwakte, Babel kwam op, Egypte loerde. Jeremia zou veertig jaar profeteren, door vijf koningen heen, tot en met de val van Jeruzalem in 586. "Jongen" (Hebreeuws na'ar) kon iemand van tien tot midden twintig aanduiden; vermoedelijk was hij een tiener. In een cultuur waar leeftijd autoriteit gaf, was dat geen formaliteit maar een echt obstakel. Hij zou tegen grijze hoofden moeten ingaan.

De Vraag

Waarom kiest God dan toch zo vaak iemand die zegt het niet te kunnen? Een goedkoop antwoord is: omdat Hij dan zelf de eer krijgt. Dat klopt, maar het is te glad. De diepere vraag is of God hier iets aan het licht brengt over wat spreken eigenlijk is. Jeremia's klacht gaat ervan uit dat woorden uit jezelf opwellen, uit ervaring, uit gezag, uit leeftijd. God stelt daar een ander spreken tegenover, waarin de mens leent wat hij doorgeeft. Dat ontslaat Jeremia niet van pijn; hij zal later vervloeken dat hij geboren is. De roeping maakt het niet makkelijker, maar wel waar. Sommige vragen krijgen geen oplossing, alleen een Hand die je aanraakt en zegt: ga toch.

Reflectie

Waar in jouw leven gebruik je "ik kan niet" als geestelijk klinkende uitvlucht voor iets wat je eigenlijk wel weet?

Welke geroepenen in de Schrift herken jij in jezelf, en wat zegt dat over hoe God met aarzeling omgaat?