Filippenzen 4:13

De Tekst

"Alle dingen kan ik aan door Christus, Die mij kracht geeft." Eén zin, een halfvers eigenlijk, dat losgezongen van zijn omgeving op koffiemokken en sportshirts is beland. Paulus schrijft het vanuit de gevangenis aan de gemeente in Filippi, als slot van een passage waarin hij vertelt hoe hij geleerd heeft tevreden te zijn, of hij nu overvloed heeft of gebrek lijdt. De "alle dingen" zijn dus geen onbegrensde prestaties, maar de wisselende omstandigheden van overvloed en armoede, eer en vernedering, vrijheid en ketenen.

De Kern

Wat hier theologisch gebeurt is veel ingrijpender dan een motivatiespreuk. Paulus formuleert een geheim, hij gebruikt zelf dat woord in vers 12, en dat geheim is dat christelijke kracht niet van binnenuit komt maar van buitenaf wordt aangereikt, en tegelijk diep van binnen woont. Het is genade die zich vertaalt naar uithoudingsvermogen. De Griekse uitdrukking achter "kracht geeft" wijst op een doorlopende bekrachtiging, geen eenmalige injectie. Christus is hier niet de helper die Paulus' prestaties faciliteert, maar de bron waaruit een totaal andere manier van leven mogelijk wordt. Tevredenheid in gebrek is namelijk geen menselijke deugd die je traint zoals je een spier traint. Het is een vrucht van vereniging met de Opgestane.

De Rode Draad

Trek de lijn door en je ziet hoe deze tekst rust op het grote verbondspatroon van de Schrift. Door heel de Bijbel heen is de belofte van God aan zijn volk niet allereerst voorspoed, maar nabijheid: "Ik zal met u zijn." Mozes hoort het bij de brandende braamstruik, Jozua bij de Jordaan, de bange ballingen bij Jesaja. Die belofte krijgt in Christus haar definitieve vorm, want Hij is Immanuel, God met ons, en door zijn Geest woont Hij in wie Hem toebehoren. Wat Paulus hier in Filippi formuleert is dus geen nieuw idee maar de vervulling van een oude lijn: de God die zijn volk droeg door woestijn en ballingschap, draagt nu zijn apostel door de Romeinse gevangenis. Dezelfde kracht, nu via Christus uitgedeeld.

De Spiegel

Hier wordt het ongemakkelijk. Want als je eerlijk bent, gebruik je deze tekst meestal verkeerd. Je citeert hem voor het sollicitatiegesprek, voor het examen, voor de marathon, voor de zware periode op het werk, en je hoort eruit wat je wilt horen: ik ga dit redden, want God helpt me. Maar Paulus schrijft dit niet vanuit ambitie, hij schrijft het vanuit beperking. Vanuit een cel. De spiegel die deze tekst voorhoudt is dus pijnlijk: ben je bereid om "alle dingen aan te kunnen" ook te lezen als minder hebben, kleiner worden, ziek blijven, niet promoveren, je kind niet terugzien, je huwelijk leren dragen zoals het is? Christus geeft kracht voor het leven zoals het werkelijk is, niet voor het leven zoals jij het had willen zien.

Context

Filippi was een Romeinse kolonie in Macedonië, bevolkt door veteranen en burgers die trots waren op hun status. Eer, prestatie en zelfredzaamheid zaten in het culturele DNA. Paulus zit gevangen, vermoedelijk in Rome, wachtend op een proces waarvan de uitkomst onzeker is. De gemeente heeft hem een gift gestuurd via Epafroditus, en deze brief is mede een bedankje. Maar Paulus is voorzichtig: hij wil niet de indruk wekken dat hij afhankelijk is van hun steun voor zijn welbevinden. Daarom dat hele stuk over tevredenheid. Hij is dankbaar voor de gift, maar zijn innerlijke staat hangt er niet van af. In een eercultuur die draait om patronage en wederzijdse verplichting is dat een radicaal statement.

Het Profiel

De Filippenzen hoorden in deze woorden iets dat wij makkelijk missen. Zij kenden Paulus' geschiedenis in hun stad, hoe hij daar in de gevangenis had gezeten, met zijn voeten in het blok, en 's nachts liederen had gezongen. Zij wisten dat zijn woorden over kracht in zwakte geen theorie waren. Bovendien leefden ze zelf onder druk, een kleine gemeente in een stad vol Romeinse trots, met tegenstanders die hen het leven moeilijk maakten. Voor hen was "ik kan alle dingen aan" geen mantra voor succes, maar bemoediging voor volharding. Het klonk als: je hoeft niet te bezwijken onder de spot, de uitsluiting, de angst. Dezelfde Christus die Paulus draagt in zijn cel, draagt jullie in Filippi.

De Hoofdpersoon

Christus staat hier centraal, niet als afstandelijke krachtbron maar als persoonlijke bekrachtiger. Paulus zegt letterlijk: in Hem die mij kracht geeft. Die "in" is geen voorzetsel om over heen te lezen. Het wijst op een verbondenheid waarin de levende Christus en de levende Paulus zo verstrengeld zijn dat Paulus' uithoudingsvermogen feitelijk Christus' uithoudingsvermogen wordt in hem. Dat is het verbond in zijn diepste vorm: niet een contract tussen twee partijen, maar een vereniging waarin de zwakkere partij wordt opgetild door de sterkere. De Christus die hier kracht geeft is dezelfde die zelf door zwakte heen ging, gekruisigd in onmacht, en juist daardoor de bron werd van een kracht die niets met zelfredzaamheid van doen heeft.

Reflectie

Voor welke situatie in je leven citeer je deze tekst, en zou Paulus hem op diezelfde manier gebruiken?

Waar in jouw leven vraagt Christus je niet om meer te doen, maar om met minder te leren leven, gedragen door Hem?