Romeinen 5

De Tekst

Paulus beschrijft wat het betekent dat we door geloof zijn vrijgesproken: vrede met God, toegang tot zijn genade, en zelfs roem in verdrukking omdat lijden uiteindelijk uitloopt op hoop. Die hoop beschaamt niet, want God heeft zijn liefde bewezen door Christus voor ons te laten sterven toen we nog vijanden waren. Daarna trekt Paulus de grote lijn: zoals door één mens, Adam, de zonde en de dood binnenkwamen, zo brengt door één Mens, Christus, de genade en het leven het overvloedig terug.

De Kern

Het scharnier van dit hoofdstuk is het woordje "terwijl". Terwijl wij nog zwak waren, nog zondaars, nog vijanden, stierf Christus voor ons. Paulus stapelt die woorden niet voor het effect, hij wil dat ze pijn doen. In de antieke wereld stierf je hooguit voor een rechtvaardige, misschien voor een goede vriend, nooit voor een vijand. Vijanden doodde je, of liet je doden. Dat God het omgekeerde doet, is geen sentimentele liefde maar een schok in de logica van eer en schande die de hele mediterrane samenleving beheerste. Hier wordt genade niet voorgesteld als een vriendelijk gebaar van boven, maar als een aanval op alles wat mensen "normaal" vinden in relaties van macht.

De Rode Draad

Paulus verbindt Adam en Christus, en doet dat niet vrijblijvend. Hij leest Genesis 3 niet als een losse zondeval maar als de poort waardoor de dood de geschiedenis binnenkwam. Heel het Oude Testament loopt onder die schaduw door: de uitdrijving uit de hof, de moord op Abel, de vloed, de bouw van Babel. Telkens dezelfde beweging. Christus is voor Paulus geen toevoeging aan dat verhaal maar de tegenbeweging. Waar Adam ongehoorzaam bleek op het beslissende moment, was Christus gehoorzaam tot in de dood. Het patroon van de eerste mens wordt gebroken door de tweede. Wie in Christus is, staat in een nieuwe lijn, niet meer afstammeling van Adam alleen.

De Spiegel

"Vrede met God" klinkt vroom, maar Paulus schrijft aan mensen die weten wat vrede tegenover oorlog betekent. De vraag is: leef je nog alsof je je bij God moet bewijzen? Veel gelovigen werken hard, doen veel goeds, bidden trouw, en dragen tegelijk een diep gevoel met zich mee dat God toch nog iets van hen wil voordat het echt goed zit. Romeinen 5 zegt: dat gevecht is gestreden. Je bent niet op proef. Je hoeft geen punten meer te scoren bij je baas in de hemel. Tegelijk roept Paulus ons op te roemen in verdrukking. Dat is ongemakkelijk in een tijd waarin we vooral comfort zoeken. Verdrukking als school van volharding, karakter, hoop. Niet omdat lijden goed is, maar omdat God er iets aan doet.

Context

Rome, jaren vijftig na Christus. Een gemeente van Joodse en heidense gelovigen, mogelijk verspreid over verschillende huisgemeenten in armere wijken zoals Trastevere of de Aventijn. Een paar jaar eerder had keizer Claudius de Joden uit Rome verdreven; nu zijn ze terug, en de verhoudingen met de heidense christenen die in hun afwezigheid de gemeente droegen, zijn fragiel. De stad bulkt van tempels, beelden, processies. Caesar wordt Heer genoemd, brenger van vrede, zoon van god. Paulus' woorden over "vrede met God" door Christus klinken in dat machtsklimaat anders dan in onze oren. Geen innerlijke rust, maar een verschoven loyaliteit. De ware Heer is niet die op de munten.

De Vraag

Hoe kan één mens, Adam, mij in de problemen brengen voor iets wat ik niet zelf gekozen heb? Paulus' parallel met Adam stuit moderne lezers tegen de borst. Wij denken individueel: ieder zijn eigen verantwoordelijkheid. Maar Paulus denkt in verbanden, in lichamen, in stamhoofden die staan voor een geheel. Zoals een koning oorlog verklaart en het hele volk eraan moet, zo werkt het ook hier. Je kunt er tegen protesteren, maar je staat al in de geschiedenis voor je gevraagd wordt. De troost is dat hetzelfde principe in omgekeerde richting werkt: ook bij Christus sta je erin voor je het wist. Wie het ene afwijst, raakt ook het andere kwijt. Paulus laat het mysterie staan.

Het Detail

In vers 7 maakt Paulus een opvallend onderscheid tussen "een rechtvaardige" en "een goede". Bijna terloops, alsof hij hardop denkt. Voor een rechtvaardige sterft nauwelijks iemand, schrijft hij, maar voor een goede zou iemand het misschien aandurven. Een rechtvaardige is iemand die zich aan de regels houdt, correct en betrouwbaar, maar niet noodzakelijk warm. Een goede is iemand die zelf liefheeft, die mensen aan zich verbindt. Voor zo iemand, een mecenas, een beschermheer, een geliefde leraar, zou een cliënt of leerling in de antieke wereld inderdaad de dood overwegen. Paulus laat zien dat zelfs deze hoogste menselijke liefde ver onder Gods liefde blijft. God sterft niet voor de goede maar voor de godddeloze. Dat verschil is geen woordspeling, het is het hele evangelie.

Reflectie

Waar in jouw leven leef je nog alsof de vrede met God afhangt van wat jij vandaag presteert?

Welke verdrukking draag je nu, en durf je te geloven dat God er volharding, karakter en hoop uit kan laten groeien, zonder dat het lijden zelf goedgepraat wordt?