Genesis 2:19

De Tekst

De HERE God vormt uit de aardbodem alle dieren van het veld en alle vogels in de lucht, en Hij brengt ze naar de mens om te zien hoe hij ze noemen zal. En zoals de mens elk levend wezen noemt, zo is zijn naam. Een tafereel van bijna kinderlijke intimiteit: de Schepper stelt zijn maaksels voor aan zijn maaksel, en wacht af.

De Kern

Hier gebeurt iets vreemds voor wie gewend is aan een God die alles zelf regelt: God laat de mens naamgeven. Naamgeven is in de wereld van de tekst geen etiketje plakken. Het is macht uitoefenen, wezen bepalen, verantwoordelijkheid nemen. God delegeert echt. Hij houdt zich niet in als een vader die het kind laat kiezen maar stiekem stuurt; wat de mens zegt, staat. Deze passage is daarmee de eerste concrete invulling van wat het beeld van God dragen betekent. Het beeld is niet decoratief maar functioneel: heersen door benoemen, ordenen door taal, verantwoordelijkheid nemen voor wat leeft.

De Rode Draad

Wat hier begint, loopt door tot in het Nieuwe Testament. Adam noemt de dieren; Christus, de tweede Adam, noemt zijn schapen bij name (Johannes 10). Waar de eerste mens namen geeft aan het geschapene, geeft de mens geworden God namen aan de zijnen, en trekt hen zo uit anonimiteit. En in Openbaring 2 wordt beloofd dat wie overwint een nieuwe naam ontvangt, alleen te lezen door hemzelf. De cirkel sluit: de mens die eens namen gaf, ontvangt uiteindelijk zelf de definitieve naam. Naamgeving is door de hele Schrift heen theologisch geladen. Wie mag noemen, bepaalt. En God deelt dit voorrecht van meet af aan met wie Hij liefheeft.

De Spiegel

Wij leven in een tijd waarin benoemen wantrouwen wekt. Wie ben jij om iets te definiëren, iemand te kwalificeren, een situatie te duiden? Toch legt deze tekst een verantwoordelijkheid neer die niet weg te delegeren is. Je noemt je kinderen, je collega's, je huwelijk, je pijn. Noem je ze eerlijk? Noem je verslaving verslaving, of hobby? Noem je vermoeidheid vermoeidheid, of blijf je zeggen dat het wel gaat? Adam moest kijken voor hij noemde. Niet snel etiketteren, maar aandachtig zien wat er voor hem stond. Dat is precies wat wij vaak overslaan: het geduldige kijken dat aan het benoemen voorafgaat. En het is precies daar dat de meeste beschadiging plaatsvindt.

Context

Verplaats je: een lezer of hoorder in het oude Nabije Oosten kent scheppingsverhalen. In de Babylonische versies wordt de mens gemaakt als slavenklasje voor de goden, om hun het vuile werk uit handen te nemen; als naamloze massa. Naamgeving is daar het exclusieve terrein van goden en koningen. Farao's noemden veroverde steden opnieuw om hun bezit te tonen. Koningen kregen troonnamen bij hun aantreden. Een naam claimen was een politieke daad. En dan dit: de God van Israël roept de mens erbij, geen priester, geen koning, gewoon de aardse mens, en geeft hem het koninklijke voorrecht om te noemen. Voor de eerste hoorders moet dit klonken hebben als een revolutie in het denken over wie de mens is.

Het Detail

Let op de kleine, bijna kwetsbare formulering: "om te zien hoe hij ze noemen zou". God kijkt toe. Hij weet niet vooraf welke naam komt, of laat het althans zo staan. Dit is geen God die de mens test met een goed antwoord in gedachten en dan afwacht of het klopt. Dit is een God die werkelijk ruimte maakt. In het Hebreeuws staat er een woord voor zien, ra'ah, dat vaak duidt op nieuwsgierig, betrokken kijken. Er zit iets van verwachting in. Alsof God zelf benieuwd is. Dat botst met onze reflex om God alwetend en dus onbewogen te denken. De tekst schetst een God die risico neemt met wat Hij liefheeft.

De Hoofdpersoon

Hoewel Adam de handeling verricht, blijft God de hoofdpersoon van dit tafereel, en het beeld dat opduikt is verrassend. Deze God schept niet alleen; Hij presenteert. Hij brengt dieren aan, één voor één vermoedelijk, als een vader die zijn kind bij de hand neemt langs alles wat er is. Er zit iets van gezamenlijkheid in, van gedeelde vreugde om het gemaakte. God is hier niet de afstandelijke architect maar de betrokken metgezel. Tegelijk is Hij de God die durft los te laten. Hij dwingt geen naam op, corrigeert niet zichtbaar. Hij vertrouwt. Dat vertrouwen is misschien het meest ontregelende aan deze passage: dat God vanaf het eerste hoofdstuk al iemand zoekt om iets aan over te laten, en dat die iemand de mens is.

Reflectie

Waar in mijn leven weiger ik iets bij zijn ware naam te noemen, en wat kost mij die weigering?

Wat betekent het dat God vanaf het begin ruimte maakt voor mijn keuzes, mijn stem, mijn benoeming, in plaats van alles zelf te bepalen?