Genesis 37:3

De Tekst

Israël hield meer van Jozef dan van al zijn andere zonen, omdat hij voor hem een zoon van zijn ouderdom was. En hij liet voor hem een veelkleurig gewaad maken. Een vader, zijn lievelingszoon, en een mantel die luider spreekt dan welk woord ook.

Context

We zitten in de heuvels van Kanaän, ergens rond Hebron of Sichem. Jakob, inmiddels Israël genoemd, is een rijke nomadische clanleider met twaalf zonen uit vier vrouwen. Dat is geen detail. In een polygaam huishouden hangt elke maaltijd, elke werkverdeling, elke gunst aan de moeder die op dat moment in de schaduw of in de zon staat. Rachel, de geliefde, is gestorven bij de geboorte van Benjamin. Jozef is haar oudste, het levende stuk Rachel dat overgebleven is. En in een eer-en-schaamtecultuur waar de eerstgeborene erft en de oudste zoon gezag draagt, is Jozef rangtechnisch nummer elf. De voorkeur van Jakob breekt dwars door de sociale orde heen. Iedereen ziet het. Niemand zegt het.

De Hoofdpersoon

Jakob. De man die zelf ooit het lievelingskind was van Rebekka, terwijl Esau de gunst van Izak droeg. De man die weet wat het is om aan de ene of de andere kant van de voorkeur te staan, en die de wrange vruchten daarvan heeft geproefd in twintig jaar ballingschap bij Laban. En toch herhaalt hij precies het patroon. Hij heeft niets geleerd, of misschien wel iets geleerd maar het verdriet om Rachel weegt zwaarder dan zijn herinnering. Hij is een oude man nu, weduwnaar van zijn grote liefde, en in Jozef ziet hij niet alleen een zoon maar een laatste echo. De mantel is geen pedagogische keuze. Het is een liefdesverklaring aan een dode vrouw, gedrapeerd over de schouders van haar kind.

De Kern

De tekst zegt iets ongemakkelijks: liefde is niet gelijk verdeeld in deze wereld, ook niet in vrome gezinnen, ook niet in het verbondsvolk. De Bijbel verbloemt dit niet. Jakob heeft Jozef méér lief, en die voorkeur wordt zichtbaar gemaakt in stof. Hier ligt het zaad voor alles wat volgt: de haat van de broers, de put, de slavernij, Egypte. Maar dieper nog raakt deze tekst aan iets in Gods eigen handelen. Telkens kiest God in Genesis de jongere boven de oudere. Abel boven Kaïn, Izak boven Ismaël, Jakob boven Esau, en nu Jozef boven tien oudere broers. De vraag is niet of voorkeur bestaat, maar wat God ermee doet. Jakobs voorkeur scheurt het gezin. Gods verkiezing zal het redden.

De Rode Draad

Een veelkleurig gewaad over een geliefde zoon. Eeuwen later staat een andere geliefde Zoon aan de Jordaan en klinkt een stem uit de hemel: deze is mijn geliefde Zoon, in wie Ik welbehagen heb. Ook Hij zal door zijn broeders worden gehaat, verkocht voor zilver, weggedaan alsof Hij dood was, en uiteindelijk zal Hij brood uitdelen aan dezelfde broeders die Hem verstootten. Het patroon dat hier begint, de geliefde zoon die zijn eigen familie redt juist door wat zij Hem aandoen, loopt door tot aan Golgotha. De mantel van Jozef wordt gescheurd en in bloed gedoopt; het kleed van Christus wordt verdobbeld onder het kruis. Wat Jakob bedoelde als teken van liefde, wordt instrument van verwerping, en uiteindelijk weg tot verzoening.

De Spiegel

Voorkeur. We doen alsof we er bovenstaan, maar elk gezin kent zijn mantels. De ene zoon krijgt iets de andere niet. Het kleinkind dat meer lijkt op de overleden geliefde wordt anders aangekeken. Op werk weet je precies wie de favoriet van de leidinggevende is, en je hebt geleerd dat te accepteren of er bitter onder te worden. En misschien zit je zelf wel aan de andere kant, als degene die nooit de mantel kreeg, die altijd zag dat een ander meer mocht zijn dan jij. Dat verdriet is echt en mag genoemd worden. De tekst troost niet, maar erkent. En de tekst waarschuwt: wat je in liefde geeft kan, wanneer je het zichtbaar afmeet tegen anderen, een wapen worden in handen die je niet bedoelde te bewapenen.

De Vraag

Waarom keurt God Jakobs voorkeur niet af? Er staat geen profeet op die zegt: stop hiermee, dit verwoest je gezin. De tekst vertelt, maar oordeelt niet expliciet. Misschien is dat juist de pijn van Genesis: God werkt door beschadigde families heen, niet eromheen. Hij maakt geen schone start met een gezuiverd Jakob. Hij gebruikt de scheuren, de jaloezie, de put, de slavernij, en weeft daar redding doorheen. Dat is geen goedkeuring van de zonde. Het is iets onthutsenders: God is niet bang voor onze rotzooi. Hij wijkt er niet voor uit. Maar wie hoopt op een huis zonder voorkeur en zonder pijn, moet wachten tot het laatste hoofdstuk van een ander boek.

Reflectie

Aan welke kant van de mantel sta jij in jouw familie of werkkring, en wat doet die positie met je geloof in een rechtvaardige God?

Waar in jouw leven werkt God misschien dwars door beschadigingen heen die nooit zijn rechtgezet?