Genesis 37:34

De Tekst

Wanneer Jakob de bebloede mantel van Jozef krijgt voorgelegd en gelooft dat een wild dier zijn zoon heeft verscheurd, scheurt hij zijn kleren, doet een rouwgewaad om zijn heupen en rouwt vele dagen om zijn zoon. Het is de eerste keer in Genesis dat we een vader zo zien breken om een kind dat hij verloren waant.

De Kern

Hier zien we een verbondsdrager in het stof. Jakob, de man die met God worstelde bij de Jabbok en Israël werd genoemd, ligt hier gebroken door een leugen die zijn eigen zonen hebben verzonnen. En God grijpt niet in. Geen stem uit de hemel, geen droom die hem geruststelt, geen engel die zegt: hij leeft nog. De hemel zwijgt terwijl de aartsvader rouwt. Dat is theologisch scherper dan het lijkt: de God die belooft, laat zijn beloftedrager door een dal gaan waarvan hij de bodem niet ziet. Het verbond loopt door de duisternis heen, niet eromheen. Wie dat niet accepteert, houdt een God over die alleen troost maar niet vormt.

De Rode Draad

De gescheurde kleren en de zak op de heupen van Jakob staan aan het begin van een lange lijn van rouwende vaders en zwijgende hemels in de Schrift. Maar er is een diepere echo. Jakob rouwt om een zoon die hij dood waant, terwijl die zoon in werkelijkheid leeft en op weg is naar een positie waarin hij velen zal redden van de hongerdood. Het patroon is niet toevallig. Een geliefde zoon, weggedaan door zijn broers, voor dood gehouden, verhoogd tot redder van de wereld die hij eerst moest verlaten. Jozef is geen allegorie van Christus, maar hij loopt wel in een schaduw vooruit. En Jakobs rouw is de rouw van een wereld die nog niet ziet dat de weggedane zoon leeft.

De Spiegel

Er is een soort verdriet dat gevoed wordt door iets wat niet waar is. Jakob rouwt oprecht, maar hij rouwt om een leugen. Zijn tranen zijn echt, zijn pijn is echt, maar de werkelijkheid waarop hij reageert bestaat niet. Dat gebeurt vaker dan we denken. We rouwen om een carrière die we verloren waanden en die later een omweg bleek. We rouwen om een relatie die we opgaven voordat God klaar was met werken. We rouwen om een kind, een gezondheid, een toekomst, en we vullen de leegte in met de zwartste interpretatie die voorhanden is. Dat maakt het verdriet niet minder echt, maar het roept wel de vraag op: op welke werkelijkheid rouw jij, en wie heeft je die werkelijkheid aangereikt?

Context

Jakob leeft in Kanaän, ver van Egypte, in een cultuur waarin rouw zichtbaar was, gescheurde kleren, ruwe zak van geitenhaar op de blote heupen, dagenlang openlijk verdriet. Rouwen was geen private aangelegenheid maar een publiek ritueel dat de gemeenschap meesleepte. Als patriarch was Jakob verantwoordelijk voor de voortgang van de belofte die aan Abraham gedaan was. Jozef was niet zomaar een lievelingszoon, hij was de zoon van Rachel, de vrouw om wie Jakob veertien jaar had gewerkt, en in Jakobs hoofd waarschijnlijk de drager van de zegen. Zijn verlies is dus niet alleen persoonlijk maar dynastiek. De belofte lijkt gescheurd met de mantel.

De Vraag

Waarom laat God dit gebeuren zonder in te grijpen? Jakob had eerder dromen gekregen, visioenen, een worsteling met God zelf. Waarom nu geen woord? Het eerlijke antwoord is dat de tekst het niet vertelt. We weten uit het vervolg dat God met Jozef was in Egypte, maar over Jakobs jarenlange rouw wordt niets theologisch gezegd. De hemel zwijgt en de vader huilt. Misschien is dit een van die plekken waar we moeten aanvaarden dat Gods trouw niet altijd gepaard gaat met Gods uitleg. Jakob krijgt pas jaren later te horen dat Jozef leeft. Tot die tijd draagt hij zijn rouw zonder correctie. Dat is niet troostrijk. Dat is de tekst.

De Intertekst

De diepste echo klinkt in Mattheüs 2, waar Rachel weent om haar kinderen en zich niet laat troosten, omdat zij niet meer zijn. Dezelfde Rachel wier zoon hier voor dood wordt gehouden. En verderop, in Johannes 11, staat Jezus zelf te wenen bij het graf van Lazarus, wetend dat hij hem gaat opwekken. Blijkbaar mag verdriet echt zijn, ook wanneer de uitkomst al vaststaat in Gods raad. Jakob wist het einde niet. Jezus wist het wel. Toch huilden ze allebei. Dat zegt iets over hoe God verdriet serieus neemt, ook als het over een werkelijkheid gaat die niet de uiteindelijke werkelijkheid is.

Reflectie

Welke pijn draag je nu die misschien gebaseerd is op een verhaal dat je jezelf vertelt, meer dan op wat werkelijk waar is?

Kun je God vertrouwen in een periode waarin Hij zwijgt over wat jij het liefst zou willen weten?