Handelingen 17:18

De Tekst

Op de markt in Athene raakt Paulus in gesprek met Epicurische en Stoïsche filosofen. Sommigen halen hun schouders op en noemen hem een zwetser, een oppikker van losse ideeën. Anderen menen dat hij vreemde goden verkondigt, omdat hij Jezus en de opstanding predikt. Wat voor hem het hart van het evangelie is, klinkt in hun oren als iets exotisch, misschien zelfs iets belachelijks.

De Kern

Hier gebeurt iets vreemds en veelzeggends. De boodschap van Christus wordt niet weerlegd, ze wordt eerst niet eens verstaan. De filosofen horen "Jezus" en "anastasis" (opstanding) en denken dat Paulus twee nieuwe godheden introduceert, een god en een godin misschien. Het evangelie is zo radicaal anders dan hun categorieën dat het door hun raster valt. Dat zegt iets ongemakkelijks: de waarheid van God is niet vanzelfsprekend, ook niet voor slimme, zoekende mensen. Er is een breuk nodig, een omdenken, voordat het woord "opstanding" iets anders kan zijn dan een godennaam. Genade werkt door dat misverstand heen, maar niet zonder pijn en weerstand.

De Rode Draad

Paulus staat op de Areopagus zoals de profeten stonden op de pleinen van Israël, en zoals Christus zelf stond voor Pilatus: met een boodschap die zijn hoorders niet passen wil. Het patroon herhaalt zich door de hele Schrift. Jesaja klaagde al dat wie hoorden niet begrepen (Jes. 6). Jezus sprak in gelijkenissen die verhulden voordat ze onthulden. En hier in Athene, in het intellectuele centrum van de wereld, botst het opnieuw: de opgestane Christus laat zich niet inpassen in bestaande godenrijen of filosofische systemen. Hij vraagt om een nieuw begin van het denken. De opstanding is geen aanvulling op wat mensen al wisten, ze is een breuk waardoor iets nieuws zichtbaar wordt.

De Spiegel

Herken je die filosofen? Wanneer heb jij het evangelie gehoord en er iets van gemaakt dat past bij wat je al dacht? Wij zijn geneigd Jezus in te lijven bij onze categorieën: bij ons politieke gelijk, bij onze psychologische inzichten, bij onze levensstijl. Hij wordt dan een van de goden op ons persoonlijke pantheon, ergens tussen zelfontplooiing en gezinsgeluk in. Maar de echte Christus laat zich daar niet neerzetten. Hij verstoort. En misschien is er iemand in jouw leven die iets over God zegt wat je meteen wegzet als "zwetsen", omdat het niet past bij wat je al bepaald hebt te geloven. De vraag is niet of je slim genoeg bent, maar of je bereid bent verrast te worden.

De Hoofdpersoon

Paulus staat daar, alleen tussen mensen die woorden slijpen als messen. Hij is niet naïef; hij kent de Griekse dichters, hij zal hen straks citeren. Maar hij komt niet om indruk te maken. Hij komt met Jezus en de opstanding, wetend dat juist dat laatste bij Grieken als een provocatie klinkt, omdat het lichaam voor hen iets is om aan te ontsnappen, niet iets om in opgewekt te worden. Toch spreekt hij. Er zit iets ontroerends in die volharding: een man die de spot proeft en toch zijn boodschap niet vervormt om aangenaam te zijn. Hij past zich aan in vorm, nooit in kern.

Context

Athene in de eerste eeuw is niet meer politiek machtig, maar cultureel nog altijd de hoofdstad van de geest. De Areopagus en de agora zijn plekken waar ideeën verhandeld worden als koopwaar. Epicuristen zoeken rust door de goden op afstand te houden en de dood te ontmaskeren als niets. Stoïcijnen zoeken deugd door zich in te voegen in de kosmische orde. Beide scholen bieden verlichting door onthechting. In dit klimaat verschijnt Paulus met een God die zich juist wel bemoeit, die in het vlees kwam, die stierf en opstond. Het woord "spermologos" dat ze voor hem gebruiken, betekent letterlijk "zaadpikker", een vogel die op de markt korrels opraapt. Een minachtend woord voor een amateur die brokjes wijsheid uit anderen sprokkelt.

De Intertekst

Paulus schrijft later aan de Korintiërs: "want de Joden vragen om een teken en de Grieken zoeken wijsheid. Wij echter prediken Christus, de Gekruisigde" (1 Kor. 1). Dat is precies wat hier op de agora gebeurt: het kruis en de opstanding zijn dwaasheid voor wie wijsheid zoekt in menselijke categorieën. En denk aan Jezus' woord bij Nicodemus: "tenzij iemand opnieuw geboren wordt, kan hij het Koninkrijk van God niet zien" (Joh. 3). Er is een nieuwe geboorte van het denken nodig voordat het evangelie werkelijk gehoord wordt. Kennis alleen doet het niet. De Geest moet ogen openen die eerst gesloten waren, ook als die ogen scherp en geleerd zijn.

Reflectie

Waar in jouw leven heb je Christus onbewust ingelijfd bij wat je al dacht, in plaats van je te laten verstoren door wie Hij werkelijk is?

Wanneer heb jij iemand voor het laatst als "zwetser" weggezet, en zou het kunnen dat God juist daar iets tegen je wilde zeggen?