Handelingen 2

De Tekst

Op de vijftigste dag na Pasen zitten de leerlingen bij elkaar. Er klinkt geluid als van een hevige windvlaag, vurige tongen verdelen zich over hen, en ze beginnen te spreken in vreemde talen. Joden uit alle windstreken horen in hun eigen taal over Gods grote daden. Petrus staat op, verklaart het gebeuren vanuit Joël en de Psalmen, en wijst op de gekruisigde en opgestane Jezus als Heer en Christus. Drieduizend mensen laten zich dopen, en er ontstaat een gemeenschap van breken, bidden, delen.

De Kern

Pinksteren is geen religieuze ervaring die op zichzelf staat, maar de bekrachtiging van wat Pasen heeft losgemaakt. De opgestane Christus, nu verhoogd aan de rechterhand van de Vader, giet zijn Geest uit. Dat is het kernpunt van Petrus' preek: "Hij heeft dit uitgestort wat u nu ziet en hoort" (vers 33). De Geest is geen vage kracht maar het bewijs dat Jezus regeert. En die regering wordt zichtbaar in iets verrassend concreets: mensen die elkaar verstaan, mensen die hun bezit delen, mensen die zich laten ondersnijden door één vraag, "Wat moeten wij doen?" Het koninkrijk komt niet met zwaard of tempel, maar met woord en Geest.

De Rode Draad

Wat hier gebeurt, is de tegenhanger van Babel. Daar werden de talen verward om hoogmoed te breken; hier worden ze overbrugd om Christus te verkondigen. Maar de diepere lijn loopt door het verbond. God had aan Abraham beloofd dat in hem alle volken gezegend zouden worden, en Joël had gesproken over een dag waarop de Geest op alle vlees zou worden uitgestort, niet alleen op profeten en koningen. Pinksteren is dus de vervulling van eeuwenoude beloften, geen breuk maar voltooiing. Het is ook de inwijding van een nieuw type tempel: niet meer een stenen gebouw in Jeruzalem, maar mensen waarin de Geest woont. De vurige tongen herinneren aan Sinaï, waar God in vuur neerdaalde op de berg; nu daalt Hij neer op mensen.

De Spiegel

Petrus' hoorders worden "in het hart getroffen" en vragen wat ze moeten doen. Dat is een ongemakkelijke vraag, want hij veronderstelt dat er iets fundamenteel mis is. Niet een beetje bijsturen, maar omkeren. Wij houden van geloof dat aanvult wat we al hebben: rust toevoegen aan een druk leven, zin geven aan ons werk, troost bij verlies. Maar Pinksteren stelt de vraag of we bereid zijn ons leven te laten herordenen rond een Heer die we zelf niet hebben gekozen. De vroege gemeente verkocht bezittingen en deelde uit naar ieders behoefte. Dat is geen romantiek; dat is wat er gebeurt wanneer de Geest doordringt tot de portemonnee, de agenda, en de vraag wie eigenlijk recht heeft op wat.

Context

We zijn in Jeruzalem tijdens het Wekenfeest, Sjavoeot, vijftig dagen na Pasen. De stad is volgestroomd met pelgrims uit het hele Romeinse rijk en daarbuiten: Parten, Meden, Elamieten, mensen uit Mesopotamië, Egypte, Rome. De lijst in vers 9 tot 11 schetst de toenmalig bekende wereld. Sjavoeot was van oorsprong een oogstfeest, later verbonden met het geven van de Tora op de Sinaï. Dat de Geest juist op deze dag wordt uitgestort, is geen toeval: zoals God ooit zijn wet op stenen tafelen gaf, schrijft Hij die nu op harten van vlees. De leerlingen zijn een handvol Galileeërs zonder status, ongeletterd in de ogen van de elite. Dat zij de verkondigers worden, is theologisch geladen.

De Vraag

Waarom hebben wij vandaag zoveel moeite om Handelingen 2 te herkennen in onze kerken? De tekenen, het delen, de drieduizend bekeringen, het lijkt soms ver weg. Sommigen lossen dat op door alle wonderen naar het verleden te verplaatsen; anderen door ze koste wat kost te willen reproduceren. Beide reacties ontwijken de moeilijkheid. De tekst zelf maakt geen belofte dat elke generatie precies dit zal zien. Wat hij wél belooft, is dat dezelfde Geest is uitgestort en blijft uitgieten, "voor u en uw kinderen en voor allen die veraf zijn". Misschien moet de vraag dus omgekeerd worden: niet waar de wind is gebleven, maar waar wij onze ramen hebben dichtgeschroefd.

De Intertekst

Twee teksten verhelderen Pinksteren bijzonder. Ezechiël 36 belooft dat God zijn Geest in mensen zal geven en hun stenen hart zal vervangen door een hart van vlees. Handelingen 2 is daar het scharniermoment van: de belofte wordt werkelijkheid, niet voor een enkele profeet maar voor een gemeenschap. En Johannes 7:38, waar Jezus zegt dat uit het binnenste van wie in Hem gelooft, stromen van levend water zullen vloeien, "en dit zei Hij over de Geest". Pinksteren is dus geen incident maar een fontein die geopend wordt en blijft stromen, door de geschiedenis van de kerk heen, tot aan ons toe.

Reflectie

Waar in mijn leven heb ik de Geest gereduceerd tot een vroom gevoel, terwijl Hij eigenlijk een Heer wil aanwijzen die mijn keuzes herordent?

Wat zou er in mijn omgeving veranderen als de gemeenschap rond mij werkelijk zou breken en delen zoals in Handelingen 2:42-47?