Handelingen 22:3

De Tekst

Paulus staat op de trappen van de tempelburcht, net ontsnapt aan een lynchpartij, en spreekt de menigte toe in het Hebreeuws. Zijn eerste woorden zijn geen verdediging, maar een cv. Hij is een Jood, geboren in Tarsus, opgevoed in Jeruzalem, aan de voeten van Gamaliël onderwezen naar de strengste uitleg van de wet van de vaderen, en hij was ijverig voor God, precies zoals zijn hoorders dat nu zijn.

De Kern

Kijk naar wat Paulus doet in dit vers. Hij staat tegenover een menigte die hem dood wil, en het eerste wat hij zegt is niet: jullie hebben het mis. Hij zegt: ik ben zoals jullie. Sterker, ik was jullie. Hij plaatst zichzelf niet boven maar naast hen, en tegelijk maakt hij duidelijk dat ijver voor God, hoe oprecht ook, iemand blind kan maken voor God zelf. Dat is de scherpte onder de zachtheid van dit vers. Religieuze toewijding is geen garantie voor waarheid. Je kunt met de beste papieren, de zuiverste leer en het brandendste hart de verkeerde kant op rennen. Paulus weet dat, want hij heeft het gedaan.

De Rode Draad

Deze zelfintroductie loopt uit op iets dat het hele evangelie samenvat: een ijveraar voor de wet ontmoet de opgestane Christus en wordt omgedraaid. Paulus is in dit hoofdstuk een levend bewijs dat God zich niet laat vangen door onze categorieën van vroom en goddeloos. De farizeeër die Jezus vervolgde is nu zijn getuige, en dat past in een patroon dat door de hele Schrift loopt: God kiest Jakob boven Ezau, David boven zijn broers, vissers boven schriftgeleerden. Filippenzen 3, waar Paulus dezelfde papieren opsomt en ze vervolgens vuilnis noemt vergeleken met het kennen van Christus, is de theologische keerzijde van deze scene. Hier laat hij ze zien, daar gooit hij ze weg.

De Spiegel

Waar sta jij in dit tafereel? Meestal identificeren we ons met Paulus, de held. Maar lees eens vanuit de menigte. Zij zijn de vromen. Zij hebben de tempel lief, de wet lief, God lief. En precies die liefde maakt hen razend genoeg om iemand te doden. Ken je dat, die vorm van gelijk hebben die je vuisten doet ballen? De collega die het theologisch bij het verkeerde eind heeft en bij wie je merkt dat je hem niet meer echt hoort. Het familielid dat de kerk verliet en over wie je met een zucht spreekt. De ijver waarmee je iets verdedigt, kan het teken zijn dat je iets liefhebt, of het teken dat je iets bent kwijtgeraakt en dat met lawaai probeert te compenseren. Paulus weet het verschil, omdat hij aan beide kanten heeft gestaan.

Het Detail

"Aan de voeten van Gamaliël." Dat is geen bijzin, dat is een naamdropping van formaat. Gamaliël was de kroonjuweel van de rabbijnse traditie, kleinzoon van de grote Hillel, de rabbi wiens leerlingen later de Talmoed vorm zouden geven. Wie aan zijn voeten zat, zat in de eredivisie van Israëls godgeleerdheid. En let op de houding: aan de voeten, niet naast, niet tegenover. Dat is de positie van de leerling die luistert, buigt, ontvangt. Paulus zegt hiermee: mijn wortels zitten diep, ik ben geen gelegenheidsprediker, ik weet waar ik het over heb wanneer ik straks vertel wat er onderweg naar Damascus gebeurde. Diezelfde Gamaliël verscheen eerder, in Handelingen 5, waar hij het Sanhedrin adviseerde de apostelen met rust te laten. Zijn beroemdste leerling ging veel verder dan dat.

Context

Het is halverwege de jaren vijftig. Paulus is teruggekeerd naar Jeruzalem met een collecte voor de armen en met de verdenking dat hij Joden in de diaspora leert de wet los te laten. Een gerucht dat hij een heiden mee de tempel in nam, doet de vlam in de pan slaan. Hij wordt de tempel uit gesleurd, geslagen, en pas het ingrijpen van Romeinse soldaten redt zijn leven. Vanaf de trap van de Antonia-burcht, met wapperende soldatenmantels achter zich en een kokende menigte voor zich, vraagt hij toestemming om te spreken. En hij spreekt Hebreeuws, of eigenlijk Aramees, de taal van het hart, niet het Grieks van het bestuur. Dat gebaar alleen al doet de menigte stil vallen. Hij is een van hen.

De Hoofdpersoon

Wat voor man staat daar? Geen fanaticus, geen zwakkeling. Een die net bijna gedood is en toch zijn beulen aanspreekt met "mannen, broeders en vaders". Er zit iets in Paulus dat zijn oude leven niet verloochent maar herinterpreteert. Hij schaamt zich niet voor Tarsus, niet voor Gamaliël, niet voor zijn ijver. Hij weet dat God zijn geschiedenis niet heeft weggegooid maar heeft omgebogen. Dat maakt hem tot een merkwaardig vrij mens: hij hoeft zichzelf niet te bewijzen, hij hoeft alleen te vertellen wat hem overkwam. En die vrijheid is besmettelijk. Wie zich niet meer hoeft te verdedigen kan getuigen. Wie niets meer te verliezen heeft, kan alles zeggen.

Reflectie

Waar in jouw leven verwart ijver zich met gelijk, en welke stem is er nog binnenin die daaraan twijfelt?

Als jij vandaag je "cv" voor God zou opzeggen, wat zou je noemen, en wat zou je liever weglaten?