Handelingen 5

De Tekst

Ananias en Saffira verkopen een stuk land, houden een deel van de opbrengst achter, en leggen de rest aan de voeten van de apostelen alsof het de hele som is. Petrus ontmaskert de leugen, beiden vallen dood neer. Daarna volgen tekenen door de apostelen, groeiende schare, gevangenneming, wonderlijke bevrijding door een engel, verhoor voor het Sanhedrin, en het bezonnen advies van Gamaliël. Het hoofdstuk sluit met apostelen die zich verheugen dat zij waardig geacht werden smaad te lijden om de Naam.

De Kern

Er valt een stilte over dit hoofdstuk die je niet meteen opmerkt. Twee mensen sterven aan de voeten van Petrus, en de tekst zegt: "En er kwam grote vrees over heel de gemeente." Vrees. Niet: verontwaardiging, niet: bezinning, maar vrees. Deze passage weigert de Heilige Geest te reduceren tot warmte, troost of kracht voor gebedsgenezing. Hij is ook de Geest die niet verdraagt dat je Hem voorliegt (5:3), en dat liegen tegen mensen liegen tegen God blijkt te zijn (5:4). Het gaat niet om het geld. Het gaat om het theater. Om vroomheid als voorstelling. Om de kloof tussen wat je toont en wat je bent, uitgerekend in de gemeenschap waar die kloof niet meer zou bestaan.

De Rode Draad

Denk aan Achan in Jozua 7, die iets van de ban achterhoudt en het kamp van Israël in gevaar brengt aan het begin van de intocht. Nu, aan het begin van de kerk, gebeurt iets vergelijkbaars. Het patroon herhaalt zich: waar God iets nieuws begint, wordt de heiligheid van dat begin bewaakt. Christus zelf sprak scherper over huichelarij dan over welke andere zonde ook, denk aan de wee-roepen over de Farizeeën. De rode draad is dat God een volk vormt dat waar is, en dat waarheid in de gemeenschap geen bijzaak is maar de bodem waarop alles rust. De opgestane Christus, door zijn Geest aanwezig in de gemeente, is dezelfde die de harten kent.

De Spiegel

Wat zou jij achtergehouden hebben van die opbrengst? Niet het geld interesseert de tekst, maar de vraag waarom je zou willen dat mensen denken dat je meer geeft dan je geeft. Er zit in bijna elk gelovig leven een gedeelte dat we tonen en een gedeelte dat we bewaren. De vrome versie op zondag, de reactie op sociale media onder de preek van de dominee, het gebed hardop dat net iets zorgvuldiger geformuleerd wordt omdat er anderen meeluisteren. Het is zelden grove leugen. Het is bijna altijd Ananias: bijna alles brengen, en de rest achterhouden, en de indruk laten bestaan dat het alles was. Deze tekst vraagt niet meer van je. Hij vraagt echtheid.

De Intertekst

"Wie zijn overtredingen bedekt, zal niet voorspoedig zijn, maar wie ze belijdt en nalaat, zal barmhartigheid verkrijgen" (Spreuken 28:13). Ananias bedekte niet zijn zonde in de zin van criminaliteit, hij bedekte de waarheid over zijn eigen hart, en dat werd zijn ondergang. En Hebreeën 4:13: "Er is geen schepsel onzichtbaar voor Hem, maar alles ligt naakt en ontbloot voor de ogen van Hem aan Wie wij rekenschap hebben af te leggen." Deze twee teksten zetten het hoofdstuk in reliëf. Het probleem is niet dat God streng straft, het probleem is dat wij menen ons voor Hem te kunnen verbergen zoals wij ons voor elkaar verbergen. Die illusie sterft in Handelingen 5.

Het Profiel

De eerste hoorders leefden in een cultuur waarin eer en schande veel meer telden dan bij ons. Wat mensen van je dachten bepaalde je positie, je huwelijkskansen van je kinderen, je toegang tot netwerken. Barnabas had net eer geoogst met zijn gave (4:36-37). Voor Ananias en Saffira was de verleiding herkenbaar: ook zij wilden gezien worden als royaal. De hoorders begrepen dat mechanisme onmiddellijk. Zij begrepen ook, meer dan wij, dat een gemeenschap die net geboren is aan haar interne waarheid staat of valt. Er was geen kerkgebouw, geen instituut, geen tweeduizend jaar traditie om op terug te vallen. Alleen mensen die zeiden dat Jezus leeft, en de manier waarop zij met elkaar omgingen als bewijs.

De Vraag

Waarom moesten ze sterven? De tekst geeft geen theologische verklaring. Er is geen kans op berouw, geen genadetermijn, geen tweede gesprek. Dat schuurt, en het hoort te schuren. Het is te makkelijk om te zeggen: God stelt hier een voorbeeld voor de jonge kerk. Misschien is dat waar, maar het lost de vraag niet op waarom uitgerekend deze twee. Wat de tekst wel laat zien is dat God ernstiger is dan wij Hem meestal maken, en dat Zijn heiligheid geen decor is. Er blijft mysterie. Misschien is de juiste houding niet te snel doorredeneren, maar even blijven staan in dezelfde vrees die over de gemeente kwam.

Reflectie

Op welke plek in mijn leven ben ik bezig te tonen wat ik niet werkelijk ben, en wat zou het kosten om dat gedeelte aan het licht te brengen?

Als ik eerlijk luister naar het woord "vrees" in dit hoofdstuk, wat doet dat met mijn beeld van God, en wat wil ik daarmee?