Filippenzen 3

De Tekst

Paulus zet zijn indrukwekkende cv op tafel: besneden op de achtste dag, uit Israël, Benjaminiet, farizeeër, onberispelijk volgens de wet. En dan zegt hij: ik beschouw het als vuilnis. Alles wat winst was, is verlies geworden om Christus. Vervolgens beschrijft hij zijn verlangen: Christus kennen, deelhebben aan Zijn lijden en opstanding, en jagen naar het doel, terwijl hij vergeet wat achter hem ligt.

De Kern

Wat hier gebeurt is geen vrome bescheidenheid. Paulus voert een rechtszaak tegen zijn eigen religieuze prestaties. Hij gebruikt het scherpste woord dat hij kan vinden, vertaald als vuilnis maar dichter bij straatdrek of hondenvoer, om te zeggen wat hij van zijn vroegere identiteit vindt. Niet omdat die dingen op zichzelf slecht waren, want besnijdenis en wet kwamen van God, maar omdat ze concurrenten waren geworden van Christus. De kern is dit: er is een gerechtigheid uit de wet, die je zelf bij elkaar werkt, en er is een gerechtigheid uit God, op grond van geloof. Die twee kun je niet mengen. Je moet de eerste loslaten om de tweede te ontvangen.

De Rode Draad

Filippenzen 3 is een sleutelhoofdstuk in hoe het Oude Testament zich verhoudt tot Christus. Paulus zegt niet dat Israël, wet en besnijdenis verkeerd waren. Hij zegt dat ze nu hun bestemming hebben bereikt. De besnijdenis wijst vooruit naar een hart dat van God is. De wet wijst vooruit naar een gerechtigheid die God zelf schenkt. Het volk Israël wijst vooruit naar de Messias die uit dat volk komt. Alles in Paulus' cv was schaduw, en Christus is de werkelijkheid. Wie de schaduw vasthoudt nadat het Licht is verschenen, mist het hele punt. Daarom is dit hoofdstuk geen aanval op het jodendom maar de vervulling ervan: heel het heilsplan kantelt om de Gekruisigde en Opgestane.

De Spiegel

Wat is jouw cv? Niet je LinkedIn-pagina, maar de innerlijke lijst waarmee je jezelf overeind houdt. Misschien je trouwe kerkgang, je gezonde gezin, je morele keuzes, je theologische zuiverheid, je gevoeligheid voor de Geest. Dingen die op zich goed zijn. Paulus zegt: zodra die jouw grond worden, zijn ze drek geworden. Dit schuurt, want we hebben die lijsten nodig om 's nachts te kunnen slapen. We willen graag horen dat geloof iets toevoegt aan wie we al zijn. Maar het evangelie zegt iets veel radicalers: alles wat jij meebrengt, mag je weggooien, want Christus is genoeg. Dat is bevrijdend en vernederend tegelijk.

De Hoofdpersoon

Paulus laat zich hier kennen als iemand die werkelijk iets te verliezen had. Dit is geen mislukkeling die zijn nederlaag goedpraat door zich op Jezus te beroepen. Dit is een topstudent van Gamaliël, een man met aanzien, ijver, afkomst, integriteit. En hij schrijft dit vanuit gevangenschap, terwijl hij ouder wordt, terwijl zijn lichaam slijt. Toch is zijn toon niet bitter maar verlangend. Hij jaagt, hij strekt zich uit, hij vergeet wat achter ligt. Er is iets jongs aan deze oude man. Wie Christus echt heeft leren kennen, blijft niet stilstaan bij wat hij bereikt heeft, ook niet bij zijn geestelijke prestaties. Hij wordt iemand die voorover leunt, naar wat komt.

De Intertekst

Twee echo's helpen hier. De eerste is Jeremia 9, waar God zegt: laat de wijze zich niet beroemen op zijn wijsheid, de sterke niet op zijn kracht, de rijke niet op zijn rijkdom, maar wie zich beroemt, beroeme zich hierin dat hij Mij kent. Paulus past dat radicaal toe op Christus: Hem kennen is de enige roem. De tweede is Jezus' gelijkenis van de schat in de akker (Matteüs 13), waar iemand alles verkoopt van blijdschap. Paulus' verlies is geen ascetische zelfkastijding, het is de blijdschap van wie de schat heeft gevonden en lacht om wat hij ervoor moest achterlaten.

De Vraag

Paulus zegt dat hij Christus wil kennen, ook in de gemeenschap aan Zijn lijden, om gelijkvormig te worden aan Zijn dood. Wat betekent dat? Het is gevaarlijk om hier te snel een vroom antwoord op te geven. Paulus romantiseert lijden niet; hij zit in de gevangenis en weet wat het kost. Tegelijk weigert hij lijden te zien als alleen maar verlies. Op de een of andere manier is er een vorm van Christus kennen die alleen bereikbaar is via het kruis, niet eromheen. Dat is geen formule die je kunt toepassen. Het is een mysterie dat zich pas openbaart aan wie er middenin staat, en aan wie achteraf terugkijkt en ziet: daar was Hij.

Reflectie

Welke regel op jouw innerlijke cv vind je het moeilijkst om als verlies te beschouwen?

Waar in je leven nu zou Christus kennen kunnen betekenen: deelhebben aan Zijn lijden?