Hooglied 2

De Tekst

Hooglied 2 is een dubbelzang. De vrouw begint zichzelf te noemen: een lelie tussen distels. Dan volgt haar loflied op de geliefde, een appelboom tussen de bomen van het woud, in wiens schaduw ze zit en wiens vrucht zoet is. Ze wordt binnengebracht in het wijnhuis; zijn banier over haar is liefde. Ze is ziek van liefde. En dan komt hij, springend over de bergen, roepend door de tralies van het venster: sta op, mijn vriendin, kom. Het is lente. De winter voorbij, de tortelduif hoorbaar, de vijgenboom draagt zijn eerste vruchten.

De Kern

Dit hoofdstuk gaat over verlangen dat gezien wordt. Twee stemmen, die elkaar niet bezingen als objecten maar als personen, aanwezig, verlangd, gekend. En daarin schuilt iets wat de Schrift nergens beschaamt: dat God menselijk verlangen niet buiten zichzelf plaatst, maar er middenin gaat staan. Het lichamelijke, tastbare, geurende leven van twee gelieven is genoeg om over God te spreken. Niet omdat menselijke liefde vanzelf goddelijk wordt, maar omdat God kennelijk niet bang is voor de taal van huid en hart. Dat is theologisch onthutsend. Wie hier alleen allegorie leest, mist iets. Wie alleen erotiek leest, ook. De tekst weigert de keuze.

De Rode Draad

De bruidegom die komt, springend over de bergen, roepend door het venster, zich niet laat tegenhouden door muur of afstand, dat beeld ligt te dicht bij het evangelie om toevallig te zijn. Jezus noemt zichzelf de bruidegom (Matteüs 9:15); Paulus spreekt over Christus en de gemeente in bruidstaal (Efeze 5). Het Oude Testament gebruikt het huwelijk telkens weer om Gods verbond te beschrijven, met alle tederheid en alle pijn die daarbij hoort. Hier, in Hooglied 2, is geen zonde, geen breuk, geen aanklacht. Alleen het komen van de geliefde en de lente die daarop antwoordt. Het is een glimp van hoe het bedoeld was, en van hoe het worden zal.

De Spiegel

Sta op, kom. Dat is wat je hoort. En eerlijk gezegd: hoe vaak antwoord je daar niet op met de winter die je gewend bent? De vertrouwde grauwheid van je werkweek, de somberheid die je als realistisch bent gaan verkopen, het venster waarachter je jezelf hebt opgesloten omdat het daarbinnen tenminste voorspelbaar is. De geliefde staat achter de muur en roept, en jij overweegt of het wel verstandig is. Deze tekst legt bloot hoe geoefend we zijn in het níet komen. In het niet geloven dat wij begeerd worden, dat God niet alleen ons gedrag wil corrigeren maar ons gezelschap wil. Ziek van liefde, staat er. Ken je dat? Of ben je te fatsoenlijk geworden om zoiets nog te voelen?

De Hoofdpersoon

De vrouw is opvallend. Zij spreekt het meest, zij begint, zij herinnert zich, zij verlangt openlijk. In een cultuur waar vrouwen in teksten meestal beschreven worden, beschrijft zij hier zelf. Ze noemt zich lelie tussen distels, wat geen valse bescheidenheid is en geen hoogmoed; het is de nuchtere vaststelling dat zij, in zijn ogen, oplicht. Haar zelfbeeld is niet los te maken van zijn blik. En daar zit iets belangrijks: geestelijk leven begint niet met wat jij van jezelf vindt, maar met wat je van Hem hoort over jezelf. Zij is niet zeker over de wereld, maar zij is zeker over hem: mijn liefste is van mij en ik ben van hem. Dat is bijna een geloofsbelijdenis.

Het Detail

Zijn banier over mij is liefde (vers 4). Een banier is een oorlogsvaandel, iets dat een leger boven zich uit draagt zodat iedereen ziet onder wiens gezag men strijdt. Boven deze vrouw wappert geen dreiging, geen prestatie, geen morele code, maar liefde. Dat is een merkwaardig beeld in een liefdeslied, want het is een militair beeld. Alsof de dichter wil zeggen: liefde is niet zacht in de zin van vrijblijvend; liefde is de macht waaronder je staat, de vlag die je claimt, het territorium waarbinnen je leeft. Onder welke banier sta jij eigenlijk? Wat wappert er boven jouw dagen, welke vlag bepaalt onder wiens naam jij vecht en rust?

De Vraag

Waarom deze taal in de Bijbel? Waarom een boek dat God niet noemt, dat vol staat van lichamen, geuren, verlangen? De ongemakkelijke waarheid is dat de kerk lang niet goed raad heeft geweten met Hooglied. Het werd weggeallegoriseerd of weggezwegen. Maar misschien is dat precies het punt: dat er iets is wat wij niet weten in te passen, en dat God het toch heeft laten staan. Er is een vorm van kennen, van gekend worden, waar theologie stamelt en poëzie het overneemt. Dat mag blijven staan als mysterie. Niet elk raadsel hoeft opgelost.

Reflectie

Waar in je leven hoor je nog "sta op, kom" en blijf je zitten omdat de winter vertrouwder is dan de lente?

Onder welke banier leef je feitelijk, en klopt die met de banier waaronder je zegt te staan?