Efeziërs 5

De Tekst

Paulus roept de gemeente op God na te volgen als geliefde kinderen en te wandelen in liefde, zoals Christus zichzelf overgaf. Daarna zet hij scherp af: ontucht, hebzucht, lege woorden horen niet bij wie ze zijn geworden. Ze waren duisternis, nu zijn ze licht, en moeten als zodanig leven, vervuld met de Geest. Het hoofdstuk eindigt met de bekende passage over man en vrouw, gespiegeld aan Christus en de gemeente.

De Kern

Het hart van Efeziërs 5 is identiteit die gedrag voortbrengt, niet andersom. Paulus zegt niet: word heilig zodat God van je houdt. Hij zegt: omdat je geliefd kind bent, navolger van God, leef daarnaar. Dat verschil is theologisch beslissend. De zedelijke oproepen, van seksuele reinheid tot dankzegging tot huwelijksliefde, zijn geen voorwaarden voor genade maar uitdrukkingen ervan. Tegelijk laat Paulus geen ruimte voor goedkope opvatting van die genade. Wie ontucht of hebzucht (door hem afgoderij genoemd) als levensstijl voert, heeft geen erfdeel in het koninkrijk. De genade die redt, hervormt ook. Vergeving en verandering zijn niet te scheiden zonder de tekst geweld aan te doen.

De Rode Draad

Drie heilshistorische lijnen lopen hier samen. Eerst de offerlijn: Christus gaf zich over "als een offergave en slachtoffer, tot een aangename geur" (vers 2). Dat is tempeltaal uit Leviticus, nu vervuld in het kruis. Het brandoffer dat God welgevallig was, blijkt uiteindelijk Gods eigen Zoon te zijn. Dan de licht-duisternislijn: van Genesis 1 ("er zij licht") tot Jesaja's volk dat in duisternis wandelt en een groot licht ziet, tot hier, waar gelovigen zelf licht zijn geworden in de Heer. En tenslotte de bruidslijn: Israël als Gods bruid in Hosea en Jesaja, nu vervuld in Christus die zijn gemeente reinigt met het waterbad. Heel de Schrift loopt hier doorheen.

De Spiegel

Wat Paulus hier ontucht en hebzucht noemt, raakt waarschijnlijk dichter aan je dagelijks leven dan prettig is. Hebzucht is afgoderij, zegt hij. Niet omdat geld op zich verkeerd is, maar omdat verlangen naar méér de plek bezet die God toekomt. Hoe vaak rekent je hoofd 's nachts aan een verbouwing, een promotie, een aankoop, en hoe vaak aan Gods koninkrijk? En de "lege woorden" (vers 6) waarmee mensen vergoelijken wat God ernstig neemt, hoor je die in je eigen kring, of in jezelf? "Het valt wel mee, iedereen doet het, God is toch genadig." Paulus noemt dat geen volwassenheid maar misleiding. De tekst dwingt je tot een eerlijke vraag: leef ik als kind van het licht, of camoufleer ik duisternis met christelijk vocabulaire?

De Intertekst

Twee teksten verdiepen dit hoofdstuk. Leviticus 11:44, "wees heilig, want Ik ben heilig," is de oude grondtoon waarvan Paulus' "wees navolgers van God" de nieuwtestamentische echo is. Heiligheid is altijd afgeleid: omdat Hij zo is, jij ook. Daarnaast Kolossenzen 3:16, een parallelpassage, waar Paulus dezelfde gemeente oproept tot psalmen en lofzangen, maar daar verbonden aan "het woord van Christus dat rijkelijk in jullie woont." In Efeziërs 5 staat hetzelfde verbonden aan "vervuld worden met de Geest" (vers 18). Woord en Geest zijn voor Paulus niet twee verschillende bronnen van christelijk leven; ze produceren dezelfde vruchten: zingen, danken, onderlinge onderwerping.

De Hoofdpersoon

Christus staat in dit hoofdstuk in een opvallende dubbelrol: offer én bruidegom. Vers 2 toont Hem aan het kruis als geur die opstijgt naar de Vader. Vers 25 toont Hem als de bruidegom die zich overgeeft voor zijn bruid om haar te reinigen en stralend voor zich te plaatsen. Die twee beelden lijken ver uit elkaar te liggen, maar Paulus laat zien dat ze één beweging zijn. De liefde die de bruid wint is precies de liefde die zichzelf prijsgeeft aan het altaar. Geen romantische bruidegom die zijn bruid bezit, maar een die zijn leven inlevert om haar te kunnen ontvangen. Wie Christus zo ziet, kan onmogelijk denken dat het evangelie alleen over vergeving gaat. Het gaat over een liefde die kost en herstelt tegelijk.

De Vraag

Hoe verhoudt zich vers 5, dat wie ontuchtig of hebzuchtig leeft geen erfdeel heeft in het koninkrijk, tot het evangelie van genade dat Paulus in Efeziërs 2 zo helder verkondigde? Is dit terugval in werkgerechtigheid? Nee, maar het is ook geen vrijblijvendheid. Paulus houdt twee dingen vast die wij graag uit elkaar trekken: gered door genade alleen, en die genade laat zich altijd zien in een veranderd leven. Wie pleit op genade terwijl zijn leven onverschillig blijft, heeft de genade niet begrepen, alleen het woord onthouden. De Schrift laat hier een spanning staan die we moeten dragen, niet oplossen door één kant af te zwakken.

Reflectie

Waar in mijn leven gebruik ik "lege woorden" om iets te vergoelijken wat Paulus hier ernstig noemt?

Als Christus zowel offer als bruidegom is, wat betekent dat voor hoe ik zijn liefde verwacht en ontvang in moeilijke periodes?