Hosea 13

De Tekst

Efraïm was ooit iemand van gewicht, zegt God, iemand naar wie geluisterd werd. Maar toen hij zich met Baäl inliet, stierf hij. En nog steeds gaat het door: gegoten beelden van zilver, kalveren om te kussen, terwijl de HEER hen uit Egypte leidde en kende in de dorre woestijn. Hij zal hen aanvallen als een leeuw, een luipaard, een berin beroofd van haar jongen. En dan, midden in het oordeel, klinkt: "Waar is uw pest, o dood? Waar is uw verderf, o graf?" Samaria zal boeten, zwangere vrouwen worden opengereten. Zo eindigt het hoofdstuk.

De Kern

Dit is een hoofdstuk waarin God zich laat kennen als iemand die pijn heeft. Niet gekrenkte trots, maar de pijn van wie liefheeft en verraden wordt. "Ik ben de HEER, uw God, sinds het land Egypte; een God behalve Mij mag u niet erkennen." En toch: kalveren, zilver, kussen op metaal. Wat deze tekst blootlegt is dat afgoderij niet primair een intellectuele fout is, maar een breuk in verbondenheid. God heeft Israël gekend "in de woestijn, in het land van grote droogte", precies waar niemand anders keek. Dat maakt de ontrouw zo scherp. En het maakt de dreiging waar: de leeuw die verscheurt is dezelfde die eerder droeg.

De Rode Draad

Middenin dit hoofdstuk vol oordeel breekt iets open dat te groot is voor de context: "Ik zal hen verlossen uit de macht van het graf. Ik zal hen vrijkopen uit de dood. Dood, waar zijn uw pestziekten? Graf, waar is uw verderf?" Paulus grijpt deze woorden in 1 Korinthe 15, waar hij ze op de opstanding van Christus laat slaan. Dat is geen willekeurige greep. Hosea ziet, dwars door het oordeel over Efraïm heen, iets van een God die zelfs de dood niet als laatste woord accepteert. De belofte is hier nog verhuld, bijna terloops uitgesproken tussen dreigingen door, maar ze wijst vooruit naar de enige die het graf werkelijk leeg maakt. De rode draad is dit: Gods toorn en Gods reddingswil zijn geen tegengestelden, ze komen samen bij het kruis.

De Spiegel

Wat kust u? De tekst zegt dat mensen kalveren kusten. Kussen is intiem, is toewijding, is zeggen: jij bent van mij en ik van jou. We zeggen graag dat we geen afgoden hebben, maar we weten allemaal waar onze intimiteit heen lekt. De carrière die alles mag kosten. Het kind waarvan we vragen dat het onze leegte vult. De portefeuille die stiekem geraadpleegd wordt als graadmeter of het goed met ons gaat. De partner die goddelijke lasten moet dragen. Hosea zegt: God kende jou in de woestijn. Toen niemand keek, toen je droog stond, toen je nog niets te bieden had. Dat maakt het pijnlijk als we onze kussen elders neerleggen. Niet omdat God jaloers is als een tiran, maar omdat Hij liefheeft als een bruidegom.

De Vraag

Hoe verhoudt zich vers 14, die machtige belofte van verlossing uit de dood, tot vers 16, waar zwangere vrouwen worden opengereten? Sommigen lezen vers 14 als een retorische vraag: "Zou Ik hen verlossen? Nee!" Anderen als belofte die door alles heen blijft staan. De tekst laat het spanningsvol. Wat we niet mogen doen is één van beide wegpoetsen. God is niet alleen liefde in de zin waarin wij dat woord graag opvatten, als warmte zonder consequenties. En Hij is ook niet slechts oordeel. Misschien moeten we het hier uithouden: dat de God die verlost, dezelfde is die zegt "Mijn ogen zullen geen medelijden kennen." Dat is niet op te lossen. Het is wel te aanbidden, met huivering.

De Intertekst

Naast 1 Korinthe 15, waar Paulus Hosea 13:14 aangrijpt om over de opstanding te juichen, klinkt ook Deuteronomium 32 mee, het lied van Mozes: God die als een adelaar draagt, en Jesjurun die vet werd en de Rots verwierp die hem verwekt had. Dezelfde beweging: gekend zijn, gedragen worden, dan afdwalen. Hosea staat in die lange lijn van profetische aanklacht die niet begint bij regels, maar bij relatie.

Context

Hosea profeteert in het noordrijk Israël, kort voor de val van Samaria in 722 voor Christus. Assyrië staat aan de grens, de politieke elite schuift tussen bondgenootschappen, koningen worden vermoord en vervangen in razend tempo. De verering van Baäl, de vruchtbaarheidsgod, is vermengd geraakt met de dienst aan JHWH; kalverbeelden staan in Bethel en Dan, oorspronkelijk bedoeld als voetstuk voor de onzichtbare God, maar allang aanbeden als goden zelf. Efraïm, de grootste stam van het noorden, staat voor het hele rijk. En dat rijk staat op instorten. Hosea's woorden komen niet uit een studeerkamer, maar uit de laatste jaren voor de catastrofe.

Reflectie

Waar heb ik God gekend in mijn eigen woestijn, en wat kus ik nu ik uit de droogte ben?

Kan ik de God die verlost én oordeelt in één gebed aanspreken, of splits ik Hem stiekem in twee?