Job 3

De Tekst

Na zeven dagen zwijgen op de ashoop opent Job zijn mond, en wat eruit komt is geen gebed maar een vloek. Hij vervloekt de dag dat hij geboren werd, de nacht waarin hij verwekt werd, en wenst dat die dag uit de kalender geschrapt wordt. Daarna komt de klacht: waarom is hij niet doodgeboren, waarom mocht hij niet rusten bij koningen en vorsten in het graf? Het hoofdstuk eindigt met de bittere constatering dat zijn ergste vrees hem getroffen heeft.

De Kern

In de wereld van het oude Nabije Oosten was geboorte een zegen, kinderen waren bewijs van goddelijke gunst, en lang leven het hoogste goed. Een man die zijn geboortedag vervloekt, draait die hele waardenorde om. Job zegt feitelijk: beter geen leven dan dit leven. Dat is geen depressieve bui, dat is theologische aardbeving. De tekst geeft ruimte aan die schreeuw zonder hem te corrigeren. God laat dit in zijn boek staan, ongecensureerd. Dat zegt iets over hoe God omgaat met menselijk lijden: niet met snelle correctie van onze taal, maar met geduld voor het wanhopige geluid van een geslagen mens.

De Rode Draad

Job zit op de ashoop bij de stadspoort, daar waar in zijn cultuur de melaatsen en de uitgestotenen lagen. Eeuwen later zou er buiten een andere stadspoort een Mens hangen die ook door God en mens verlaten leek, en die ook in de taal van de Psalmen zou roepen: "Mijn God, mijn God, waarom hebt U Mij verlaten" (Psalm 22). De klacht van Job is geen ongeoorloofd geluid in de Schrift; het bereidt de weg voor een Verlosser die de godverlatenheid zelf doorleefde. Tussen Job en Christus loopt een lijn van mensen die in het donker durfden spreken tegen God, en daar door God niet voor zijn gestraft.

De Spiegel

Wij zijn opgevoed met de gedachte dat een gelovige niet zo mag praten. Vervloek je geboortedag? Dat is ondankbaarheid, dat is zonde tegen het leven dat God gaf. Maar Job doet het, en hij blijft in het boek "rechtvaardig" heten. Misschien herken je iets: de nacht waarin je dacht dat het beter was als je er niet was geweest, het moment na de diagnose, na het telefoontje, na het verlies van het kind, na de scheiding. Job 3 geeft je taal. Het zegt niet dat je gelijk hebt, maar het zegt ook niet dat je moet zwijgen. God kan tegen jouw zwartste zin. Hij heeft hem zelf opgenomen in zijn Boek.

Het Detail

Let op vers 8: "Laten zij die de dag vervloeken, hem verwensen, zij die gereed zijn om de Leviathan op te wekken." Dat is geen vrome taal. In de oude wereld waren er bezweerders die geloofden dat ze chaosmachten konden oproepen om dagen ongeluk te brengen. Job roept ze er letterlijk bij. Hij wil dat heidense vloekspecialisten zijn geboortedag uit het bestaan tovert. Dit is hoe diep hij gezakt is: de man die in hoofdstuk 1 zijn kinderen heiligde door offers, vraagt nu om magische vernietiging van een dag. De tekst laat zien wat lijden met een godvrezend mens doet. Hij wordt niet ineens een afgodendienaar, maar zijn taal grenst aan het verbodene.

De Hoofdpersoon

Job in hoofdstuk 3 is niet de geduldige Job uit de spreekwoorden. Die Job bestaat eigenlijk niet. Dit is een man wiens tien kinderen begraven liggen, wiens lichaam etterende zweren draagt van kruin tot voetzool, wiens vrouw hem gezegd heeft God vaarwel te zeggen, en wiens vrienden zeven dagen zwegen omdat ze geen woorden meer hadden. Hij is rauw, scherp, eerlijk. En vooral: hij praat. Hij vloekt niet God, zoals de satan voorspelde, maar zijn dag. Het verschil is subtiel maar enorm. Hij houdt God nog steeds binnen het bereik van zijn klacht. Wie tegen God blijft praten, ook met vuist gebald, heeft Hem nog niet losgelaten.

De Vraag

Mag je zo bidden? Mag je wensen dat je nooit geboren was? De vrome reflex zegt nee. Job zegt ja, of beter: Job doet het gewoon, en God laat het toe in zijn Woord. De Schrift kent een ruim register: lof, dank, klacht, vraag, vloek. Wat de tekst niet zegt, is dat Job hierin een voorbeeld is om na te volgen. Hij is geen model, hij is een mens. Wel zegt de tekst dat zulke woorden niet automatisch de breuk met God betekenen. Dat is geen geruststelling die alles oplost. Het is een opening, een spleet licht in een hoofdstuk dat verder donker blijft. Job heeft nog 39 hoofdstukken te gaan voor God antwoordt. Soms duurt het zo lang.

Reflectie

Welke klacht heb je nog nooit hardop voor God durven uitspreken omdat je dacht dat het niet "mocht"?

Wat doet het met je dat God Job 3 in zijn Boek heeft laten staan, zonder correctie?