Psalmen 22

De Tekst

Een mens schreeuwt het uit: God heeft hem verlaten. Zijn lichaam valt uiteen, zijn handen en voeten zijn doorboord, vijanden verdelen zijn kleren. En dan, midden in die afgrond, kantelt de psalm: hij gaat Gods naam verkondigen onder zijn broeders. Aan het eind staat heel de aarde, alle geslachten, zelfs ongeboren generaties, om deze God te aanbidden. De laatste woorden, "Hij heeft het gedaan", klinken als een vroege paasjubel midden in de Hebreeuwse Bijbel.

De Kern

Psalm 22 vouwt twee dingen samen die we meestal uit elkaar trekken: godverlatenheid en koninkrijksvreugde. De bidder roept niet "waar bent U" als een filosofische vraag, maar als een verbondsklacht. Hij houdt God vast aan wie Hij was voor de vaderen (vers 5 en 6): "Op U hebben onze vaderen vertrouwd, zij hebben vertrouwd en U hebt hen bevrijd." Dat is de logica van het verbond: zelfs het verwijt veronderstelt trouw in het verleden en verwacht trouw in de toekomst. De psalm leert dat geloof niet betekent dat je niet schreeuwt, maar dat je naar het juiste adres schreeuwt. En dat de diepste eenzaamheid in Gods aanwezigheid uiteindelijk uitloopt op het breedste loflied dat de Schrift kent.

De Rode Draad

Jezus citeert de openingsregel aan het kruis, en dat is geen toevallig citaat. De evangelisten weten dat de hele psalm meekomt: het bespotten met hoofdschudden, het verdelen van de kleren door loting, de verschroeide tong, de doorboorde handen en voeten. Maar de rode draad zit dieper dan een lijst voorspellingen. Psalm 22 schetst een patroon: door de godverlatenheid heen wordt het koninkrijk geboren. "Alle einden der aarde zullen eraan denken en zich tot de HEERE bekeren" (vers 28). Dat is precies wat na Golgotha gebeurt. De roep van de Verlatene wordt de motor van de wereldwijde aanbidding. Het kruis is niet ondanks maar door deze afgrond de plek waar het verbond zich openbreekt naar de volken.

De Spiegel

Deze psalm is een geschenk voor wie zich schaamt over zijn eigen geloofsgebeden. Voor de vader die 's nachts wakker ligt omdat zijn kind ontspoort en niet meer weet of bidden helpt. Voor de vrouw die na de scan in de auto zit en alleen nog "waarom" kan stamelen. Voor de werkloze die zich verzwolgen voelt door zijn eigen onbruikbaarheid. De psalm zegt: je mag God verwijten dat Hij ver weg lijkt, zolang je het tegen Hem zegt. Maar hij zegt ook iets ongemakkelijks: de bidder blijft niet stilstaan bij zijn pijn. Hij dwingt zichzelf, tegen alles in, om Gods trouw in het verleden te herinneren. Klagen mag, maar de psalm laat zien dat klagen zonder herinnering uiteindelijk verdamt tot cynisme.

De Vraag

Hoe kan God iemand verlaten die Hem trouw is? En, prangender: hoe kan de Vader de Zoon verlaten? Het is verleidelijk om te zeggen dat het maar zo voelde, dat God er natuurlijk wel was. Maar de psalm gebruikt geen gevoelstaal, hij gebruikt verbondstaal. Er is iets reëels gebeurd aan dat kruis dat we niet helemaal kunnen peilen. De Zoon draagt de plek van de godverlatene zo grondig dat Hij hem van binnenuit kent. Wat dat precies betekent voor de eenheid van Vader en Zoon, laat de Schrift in mysterie. Maar dit durven we wel te zeggen: niemand die ooit "mijn God, waarom" roept, roept dat zonder gezelschap.

Het Profiel

Voor Israël was deze psalm liturgie, geen losse uitstorting. Hij werd gezongen, waarschijnlijk in de tempel, door mensen die wisten wat ballingschap was, wat ziekte was zonder antibiotica, wat het was om je kinderen te begraven. Het opschrift "De hinde van de dageraad" suggereert een melodie, iets bekends. Zij hoorden in vers 4 ("U bent heilig, U troont op de lofzangen van Israël") dat hun eigen liederen Gods woonplaats waren. En zij hoorden in het slot iets verbazingwekkends: niet alleen Israël, maar "alle geslachten van de heidenvolken" zullen zich neerbuigen. Voor een volk dat zijn identiteit ontleende aan uitverkiezing, was dat een radicale opening. De redding van één lijdende rechtvaardige wordt het feest van de wereld.

De Intertekst

Jesaja 53 staat hier dichtbij: de Knecht die doorboord wordt om onze overtredingen, veracht en door mensen verlaten, en wiens lijden uitloopt op "nakomelingen" en verzadiging. Beide teksten weigeren het lijden los te koppelen van de vrucht. Aan de andere kant staat Hebreeën 2:12, waar de schrijver vers 23 van deze psalm in Jezus' mond legt: "Ik zal Uw Naam aan Mijn broeders verkondigen." De Opgestane zingt het tweede deel van Psalm 22 voor in de gemeente. Wij vallen in dat lied in. Daarom is deze psalm geen klaagzang die toevallig goed afloopt, maar de blauwdruk van christelijke aanbidding: door dood heen, met littekens, jubelend.

Reflectie

Welke herinnering aan Gods trouw kun jij vandaag tegenover je huidige "waarom" zetten, zonder die pijn weg te poetsen?

Waar in jouw leven verwacht je nog vrucht uit iets dat alleen nog op verlies lijkt?