Job 31

De Tekst

Job legt in dit hoofdstuk een reeks eden af, een soort omgekeerd verhoor waarin hij zichzelf onder Gods getuige plaatst. Als ik mijn ogen op een jonge vrouw heb gericht, als ik oneerlijk gehandeld heb, als ik de weduwe heb weggestuurd, als ik op mijn goud vertrouwde, als ik me verheugde over de val van mijn vijand, dan mag mij dit of dat overkomen. Hij eindigt met het verlangen dat de Almachtige hem antwoordt en met zijn handtekening onder de aanklacht, alsof hij zegt: hier sta ik, doorgrond mij.

De Kern

Dit is het meest complete zelfportret van een rechtvaardige in het Oude Testament. Job somt niet alleen op wat hij niet deed (overspel, geweld, uitbuiting), maar ook wat hij wel deed: de vreemdeling opnemen, delen met de wees, kleden wie naakt was. Wat hier gebeurt, is theologisch scherp. Job durft op basis van zijn onberispelijkheid God zelf ter verantwoording te roepen. Hij tekent zijn verdediging en eist antwoord. Dit is geen zelfrechtvaardiging in de zin van zelfingenomenheid, maar de wanhopige claim van iemand die weet dat het systeem van "wie goed doet, goed ontmoet" bij hem is stukgelopen. Hij wil dat God zich verklaart.

De Rode Draad

Job 31 legt een spoor dat pas in Christus tot rust komt. Hier staat een mens die feitelijk onberispelijk is en toch veroordeeld lijkt door zijn omstandigheden. Zijn eed "hier is mijn handtekening" (vers 35) is de roep van een rechtvaardige die lijdt zonder schuld. Dat patroon, de lijdende rechtvaardige, loopt door de Psalmen (met name Psalm 22) heen en komt tot voltooiing in Gethsemane en op Golgota. Maar er is een cruciaal verschil. Job eist antwoord en krijgt uiteindelijk God zelf te zien, zonder verklaring. Christus krijgt evenmin verklaring, maar draagt de veroordeling wél. Waar Job zijn onschuld ondertekent, ondertekent Christus onze schuld. Job wijst vooruit naar de Ene die niet alleen onberispelijk was, maar ook bereid om de aanklacht op zich te nemen die hij niet verdiende. Job vraagt: doorgrond mij. Christus zegt: het is volbracht.

De Spiegel

Lees dit hoofdstuk eens hardop en vraag jezelf af hoeveel eden je zou durven afleggen. Heb je nooit een blik te lang laten rusten waar dat niet hoorde? Heb je je nooit stiekem verheugd over de misstap van een collega die je dwarszat? Heb je nooit je vertrouwen gelegd in je pensioenopbouw alsof dat je fundament was? Job legt de lat pijnlijk hoog, en juist daarom is dit hoofdstuk geen tekst om jezelf mee op te peppen ("zo zou ik ook willen leven"), maar om jezelf mee uit te kleden. De vraag is niet of jij Jobs eden overleeft, want dat doe je niet. De vraag is: naar wie ga je toe als blijkt dat je ze niet overleeft?

Het Detail

Vers 35: "Wie geeft mij iemand die naar mij luistert? Zie, hier is mijn handtekening." Het Hebreeuwse woord dat hier "handtekening" heet, is de letter taw, in het oude schrift een kruisteken. Job zet letterlijk zijn kruisje onder zijn verdediging, zoals iemand die zijn naam niet kan schrijven maar wel getuigt: dit is van mij, ik sta ervoor in. Dat detail is beklemmend als je bedenkt hoe deze rode draad eindigt. De rechtvaardige die zijn kruisje zet onder zijn onschuld, loopt in Christus door tot de rechtvaardige die aan een kruis wordt vastgemaakt met onze schuld. Job tekent; Christus wordt getekend.

Context

Job is een oude tekst, waarschijnlijk uit de patriarchale wereld, waarin welvaart en kinderrijkdom golden als bewijs van Gods gunst. Job was de rijkste man van het oosten, en zijn vrienden werken vanuit de vanzelfsprekende gedachte: als het slecht met je gaat, heb je iets gedaan. In die wereld is hoofdstuk 31 een radicale zet. Job spreekt niet meer met zijn vrienden (die zijn uitgepraat), maar met God rechtstreeks. De zorg voor weduwe, wees en dienaar, waar hij zich op beroept, was geen wettelijke plicht in zijn tijd; het was moreel meesterschap. Job claimt dus niet minimale netheid, maar de hoogste ethische standaard van zijn cultuur, en zelfs die kan zijn lijden niet verklaren.

De Vraag

Waarom eindigt Jobs onberispelijkheid niet in eerherstel maar in stilte? God antwoordt uiteindelijk (hoofdstuk 38 en verder), maar niet met de verklaring die Job vroeg. Geen uitleg, geen excuus, alleen Zijn aanwezigheid en Zijn vragen. Dat is ongemakkelijk. Blijkbaar mag een mens roepen, aandringen, zelfs eisen, en toch geen sluitend antwoord krijgen. De troost, als je die zo mag noemen, ligt niet in een verklaring maar in een ontmoeting. En pas in het Nieuwe Testament wordt duidelijk dat God zelf de onbeantwoorde vraag is binnengegaan, in het geschreeuw van Christus: waarom hebt U Mij verlaten. Dat antwoord is er dus, maar het is een lichaam, geen redenering.

Reflectie

Onder welke eed van Job zou jij het eerst breken, en wat zegt dat over waar jouw hart werkelijk zijn zekerheid zoekt?

Wat betekent het voor jouw gebed dat God Job wel antwoordde, maar niet uitlegde?