Lukas 10

De Tekst

Jezus zendt tweeënzeventig leerlingen uit, twee aan twee, om Zijn komst voor te bereiden in de dorpen. Ze mogen niets meenemen, moeten vrede aanzeggen, zieken genezen en het koninkrijk verkondigen. Ze keren terug in verrukking omdat zelfs de demonen hun gehoorzamen. Dan volgt het gesprek met de wetgeleerde, de gelijkenis van de barmhartige Samaritaan, en het bezoek aan Martha en Maria.

De Kern

Lukas 10 draait om de vraag wat het betekent om bij Jezus te horen. Niet in abstracte zin, maar heel concreet: hoe je gaat, wat je meeneemt, waar je vreugde zit, wie je liefhebt, en waar je gaat zitten. Jezus haalt in dit hoofdstuk laag na laag weg. Eerst bij de leerlingen die opgetogen terugkomen met hun successen: kijk niet naar wat je kunt, maar naar wie je bent, want je namen staan opgeschreven in de hemelen. Dan bij de wetgeleerde die zichzelf wil rechtvaardigen: liefde laat zich niet inperken tot wie je kent. En tenslotte bij Martha, die dient uit toewijding maar het goede deel dreigt te missen. Drie keer wordt vroomheid ontmaskerd waar zij zich verschuilt achter prestatie.

De Rode Draad

De uitzending van de tweeënzeventig echoot Numeri 11, waar Mozes zeventig oudsten aanstelt en de Geest op hen komt. Jezus doet iets vergelijkbaars, maar breder: het zijn geen leiders meer, het zijn gewone volgelingen. En de barmhartige Samaritaan is geen willekeurige morele les, het is een portret van Christus zelf, die neerbuigt naar de mens die halfdood langs de weg ligt, die olie en wijn giet in de wonden en betaalt wat wij niet kunnen betalen. De priester en Leviet, die de wet kenden maar voorbijliepen, staan voor een religieus systeem dat niet redt. Wat de wetgeleerde vraagt, hoe hij het eeuwige leven kan beërven, wordt beantwoord door iemand aan te wijzen die precies doet wat de wet uiteindelijk bedoelde: liefhebben zonder rekening.

De Spiegel

Herken je jezelf in Martha? Niet in het cliché van "te druk", maar in iets pijnlijkers: het gevoel dat je toewijding niet wordt gezien. Ze klaagt niet omdat ze lui wil worden, ze klaagt omdat ze werkt en haar zus niet, en Jezus lijkt dat prima te vinden. Dat schuurt. Wie zijn identiteit heeft opgebouwd rond nuttig zijn, rond het draaiende houden van gezin, kerk, werk, hoort in Jezus' antwoord iets bedreigends. Alsof al dat werken minder telt dan gewoon aan Zijn voeten zitten. En de wetgeleerde? Die vraagt "wie is mijn naaste" omdat hij zijn liefde wil beperken tot een beheersbare kring. Iedereen doet dat. Je kent je grens: dit familielid wel, die collega net niet, die buurman echt niet meer. Jezus draait de vraag om. Niet: wie verdient mijn liefde? Maar: voor wie word ik een naaste?

De Hoofdpersoon

Jezus is in dit hoofdstuk opmerkelijk emotioneel. Hij juicht in de Geest (vers 21), iets wat we zelden zo expliciet lezen. Wat brengt Hem in vervoering? Niet de wonderen van de leerlingen, maar het feit dat de Vader deze dingen verborgen heeft voor wijzen en geopenbaard aan kinderen. Er zit iets ontwapenends in dat moment: de Zoon die zich verheugt over de manier waarop de Vader werkt. Tegelijk is Hij scherp. Tegen Chorazin en Bethsaïda spreekt Hij een wee uit dat huivert. Hij is niet de milde leraar die iedereen aardig vindt. Hij zegent en waarschuwt in hetzelfde hoofdstuk, ontvangt Maria en wijst Martha terecht, prijst de Samaritaan en ontmaskert de wetgeleerde. Zachtmoedig, ja, maar nooit vaag.

De Vraag

Waarom zegt Jezus tegen Martha dat Maria het goede deel heeft gekozen, terwijl er wel degelijk iemand voor de maaltijd moet zorgen? Is dit een pleidooi voor contemplatie boven actie? Dat kan niet, want in dezelfde context prijst Hij de Samaritaan die juist handelt. De spanning laat zich niet oplossen door te zeggen: eerst luisteren, dan doen. Het is subtieler. Martha wordt niet berispt om haar dienen, maar om haar bezorgdheid, haar verstrooidheid, haar aanname dat aandacht voor Jezus concurreert met werk voor Jezus. Maar wanneer luisteren en werken elkaar precies wel of niet in de weg zitten, laat de tekst open. Wie eerlijk is, weet dat hij dat elke dag opnieuw moet uitvinden.

De Intertekst

Deuteronomium 6, het Sjema, klinkt door in het gesprek met de wetgeleerde: God liefhebben met heel je hart, ziel, kracht, verstand. Dat is geen nieuwe wet, dat is het hart van Israël. Jezus voegt er niets aan toe, Hij haalt het naar boven. En Maria die aan Jezus' voeten zit, verwijst impliciet naar de positie van de discipel (denk aan Paulus die aan de voeten van Gamaliël zat, Handelingen 22). Dat een vrouw die plek inneemt, is voor Lukas een stille revolutie.

Reflectie

Waar in jouw leven lijkt vroomheid op de bezorgdheid van Martha, en waar op het luisteren van Maria?

Voor wie word jij deze week een naaste, iemand die je niet vanzelf zou kiezen?