Lukas 6:28

De Tekst

"Zegen hen die u vervloeken, en bid voor hen die u belasteren." Jezus zet twee werkwoorden tegenover twee andere: waar mensen jou vervloeken en belasteren, is jouw respons zegenen en bidden. Geen wederkerigheid, geen incasseren en teruggeven, maar iets wat de logica van eer en schande doorbreekt.

De Kern

Een vervloeking was in de oudheid geen scheldwoord dat je van je afschudde. Het was een geestelijke handeling die geacht werd iets teweeg te brengen: onvruchtbaarheid, ziekte, ongeluk. En Jezus zegt: zet daar zegen tegenover. Zegen, in Bijbelse zin, is niet een vriendelijke wens maar het uitspreken van goeds dat werkelijk werkt. Wie zegent, geeft leven aan iemand die jou de dood toewenste. Dit is geen morele techniek om vijanden te ontwapenen, maar deelname aan het karakter van God zelf, die zijn zon laat opgaan over goeden en kwaden. De volgeling van Jezus wordt geroepen om niet gelijkvormig te reageren, maar gelijkvormig aan de Vader.

De Rode Draad

Deze tekst staat niet los. Aan het kruis bidt Jezus zelf: "Vader, vergeef het hun, want zij weten niet wat zij doen" (Lukas 23:34). Wat Hij hier onderwijst, doet Hij daar. Dat is meer dan voorbeeldgedrag; het is de kern van hoe God met vijanden omgaat. Paulus vat het samen in Romeinen 5: toen wij nog vijanden waren, stierf Christus voor ons. De opdracht om vijanden te zegenen is dus geen extra zware moraal die bovenop het evangelie ligt, maar de vorm die het evangelie in ons leven aanneemt. God zegent zijn vervloekers. Wie in Hem is, gaat dat leren, langzaam, onhandig, soms strompelend.

De Spiegel

Wie is jouw vervloeker? Meestal geen figuur met opgeheven hand en verwensingen. Vaker de collega die achter je rug over je praat en je promotie saboteert. De ex-schoonfamilie die je bij verjaardagen buitensluit. De buurman die klachten indient. De kerkganger die je karakter in twijfel trekt bij anderen. Voel je hoe je maag zich samentrekt bij het lezen van deze namen? Jezus vraagt niet dat je het goedpraat, ook niet dat je gevoelens verdwijnen. Hij vraagt dat je gaat bidden, niet tegen hen maar voor hen. En dat is bijna ondraaglijk, want zolang je bidt voor iemand kun je hem niet volledig blijven haten. Precies daarom staat het er.

Het Profiel

De hoorders op die vlakte in Galilea leefden onder Romeinse bezetting. Vloeken was hun dagelijks brood: van de soldaat die je dwong zijn pak een mijl te dragen, van de tollenaar die je uitzoog, van de Farizeeër die de am ha'aretz, het gewone volk, als geestelijk minderwaardig beschouwde. Vloeken was ook een religieus instrument; men geloofde in de kracht van uitgesproken woorden. Dat Jezus juist hier, onder deze mensen, zegt dat zij hun vervloekers moeten zegenen, is schokkend. Het klinkt bijna als collaboratie. Zeloten zouden het horen als verraad. En toch, wat Hij aanreikt is geen politieke passiviteit maar een ander soort macht: de macht om niet meegezogen te worden in de spiraal van kwaad.

De Hoofdpersoon

Jezus staat hier op een vlakke plek, omringd door een menigte die uit heel Judea, Jeruzalem, Tyrus en Sidon is gekomen (Lukas 6:17). Hij heeft net twaalf apostelen aangesteld. En dan begint Hij te onderwijzen, niet met een zachte introductie, maar met zaligsprekingen die schuren en weeklachten die dreigen. Hij spreekt met gezag, maar zonder afstand; het staat er dat Hij zijn ogen opsloeg naar zijn discipelen. Deze Jezus is geen theoreticus. Wat Hij zegt zal Hij zelf doorleven, tot in Gethsemane, tot op Golgotha. De autoriteit waarmee Hij vijandsliefde onderwijst, komt niet uit een boek maar uit wat Hij zelf gaat volbrengen. Daarom kan Hij eisen wat geen andere leraar mocht eisen.

Context

De Vlakterede (Lukas 6:17-49) is Lukas' pendant van de Bergrede. Waar Mattheüs Jezus op een berg plaatst als een nieuwe Mozes, brengt Lukas Hem naar beneden, midden tussen de mensen. Sociaal gezien leefde men in een eer-en-schandecultuur waar belediging altijd wraak vroeg, waar familie-eer op het spel stond, waar het niet-terugslaan gezien werd als zwakte en dus als schande over je hele huis. Wat Jezus vraagt, was niet moeilijk omdat het pijn deed aan het ego alleen; het was moeilijk omdat het je hele sociale positie ondermijnde. Wie zijn vervloekers zegende, gaf publiek toe geen eer te verdedigen. Precies daarin zag Jezus de vrijheid van de kinderen van de Allerhoogste (vers 35).

Reflectie

Wie is de persoon wiens naam je liever niet uitspreekt in gebed, en wat gebeurt er als je het toch doet?

Waar in jouw leven verdedig je eer die Jezus je uitnodigt los te laten?