Mattheüs 1:23

De Tekst

"Zie, de maagd zal zwanger worden en een Zoon baren, en u zult Hem de Naam Immanuel geven; vertaald betekent dat: God met ons." Mattheüs citeert hier de profeet Jesaja en plaatst dat eeuwenoude woord midden in de droom van een verbijsterde timmerman die net heeft gehoord dat zijn verloofde een kind draagt dat niet van hem is.

Context

Jozef ligt op zijn matras. Het is nacht in Nazareth, een dorp van misschien tweehonderd zielen, waar iedereen alles van iedereen weet. Hij is verloofd met Maria, wat in de Joodse cultuur van die tijd al een juridisch bindende status had; alleen een formele scheidbrief kon die band ontbinden. Samenwonen kwam later. En nu dit. Zwanger. Het dorp zal het weten, als het al niet weet. Hij heeft besloten haar in stilte weg te sturen, om haar te sparen van publieke schande, misschien zelfs steniging. Een rechtvaardig man, schrijft Mattheüs, en barmhartig. Dan komt de engel.

De Kern

Wat Jozef in zijn droom hoort, is geen geruststelling dat alles wel goed komt. Het is iets veel ingrijpenders. De engel haalt een tekst aan die zeven eeuwen oud is, gesproken tegen koning Achaz toen Jeruzalem werd belegerd, en zegt: dit gaat nu gebeuren, in jouw huis, met jouw verloofde, met dit kind. De Naam die Jozef moet uitspreken bij de besnijdenis, Jezus, betekent "de HEERE redt". Maar Mattheüs voegt er nog een Naam aan toe: Immanuel. God met ons. Niet God boven ons, niet God buiten ons, niet God die toekijkt. God in de baarmoeder van een tienermeisje uit Nazareth. Dat is geen religieuze metafoor. Dat is de aardbeving onder alle religie.

De Rode Draad

Achaz kreeg het teken toen vijanden voor de poorten van Jeruzalem stonden en hij gek werd van angst. Een kind zou geboren worden, en voordat het oud genoeg was om goed van kwaad te onderscheiden, zouden de bedreigers verdwenen zijn. Een teken van God die meegaat met zijn volk, ook in een tijd waarin de koning zelf niet meer geloofde. Mattheüs ziet in dat oude teken de schaduw van iets veel groters. Het hele Oude Testament is doortrokken van Gods verlangen om bij mensen te wonen: in de tabernakel, in de tempel, in de wolk boven Israël. Telkens weer met afstand, met voorhangsels, met priesters ertussen. Hier valt die afstand weg. God neemt vlees aan. Het slot van Mattheüs sluit hier ook bij aan: "Ik ben met u alle dagen." Het evangelie begint en eindigt met Immanuel.

De Spiegel

Misschien ben jij Jozef vannacht. Iets is uit elkaar gevallen waar je op rekende. Een huwelijk dat niet meer voelt zoals het zou moeten, een kind dat een weg kiest waar je hart bij breekt, een diagnose, een ontslag, een vriendschap die stilviel. Je hebt al een plan bedacht om er waardig mee om te gaan, in stilte, zonder ophef. En dan komt deze tekst en zegt niet: het wordt allemaal anders dan je denkt, het komt goed. Hij zegt: God is met je. Niet alsof Hij toekijkt vanaf een veilige afstand, maar in het vlees, in het vuil, in de luiers en de uitwerpselen van het bestaan. Dat is concreter en ongemakkelijker dan een belofte van uitkomst. Het is de belofte van aanwezigheid in een situatie die je niet had gekozen.

Het Profiel

Mattheüs schrijft aan Joodse christenen, mensen die de Schrift kenden zoals wij liedjes uit onze jeugd kennen. Voor hen klonk "Immanuel" niet als een lieflijke naam op een geboortekaartje. Het was de Naam uit Jesaja 7, beladen met herinnering aan een koning die God afwees, aan een volk dat tussen wereldmachten werd vermalen, aan een belofte die altijd net buiten bereik leek. Ze hoorden hierin: Gods oude belofte is geen mythe geweest. Hij komt zijn woord na, ook al duurt het zeven eeuwen. En voor hen, levend onder Romeinse bezetting, vaak verstoten uit de synagoge omdat ze in deze Jezus geloofden, was dat geen abstract dogma. Het was de grond waarop ze stonden.

De Vraag

Als God werkelijk met ons is, waarom voelt het zo vaak alsof Hij niet komt opdagen? Mattheüs geeft daar geen gladde verklaring voor. Hij laat zien dat Immanuel geboren wordt in een schandaalsituatie, opgroeit als vluchteling, sterft verlaten aan een kruis. God met ons betekent niet God die ons behoedt voor de scherpe kanten van het bestaan. Het betekent dat Hij die kanten met ons deelt, van binnenuit, tot in de godverlatenheid toe. Dat is geen antwoord dat de pijn wegneemt. Het is een aanwezigheid die de pijn draagt.

Reflectie

Waar in je leven heb je stilletjes een Jozef-plan gemaakt, een waardige manier om iets los te laten, terwijl God misschien iets anders zegt dan je verwacht?

Wat zou er veranderen als je vandaag niet zou bidden tot een God boven je, maar zou leven met een God naast je?