Nehemia 5

De Tekst

Terwijl de muur van Jeruzalem wordt herbouwd, breekt er een sociale crisis uit binnen de gemeenschap zelf. De armen klagen: ze moeten hun akkers en kinderen verpanden om belasting en brood te kunnen betalen, terwijl rijke landgenoten rente heffen en bezit innemen. Nehemia wordt woedend, confronteert de edelen publiekelijk, eist teruggave van land en geld, en geeft zelf het voorbeeld door als landvoogd geen toelage te eisen, twaalf jaar lang.

De Kern

Hier wordt zichtbaar dat het herbouwen van een muur weinig waard is als binnen die muur broeders elkaar uitbuiten. De externe vijand (Sanballat in hoofdstuk 4) is gevaarlijk, maar de interne corruptie is dodelijker. God laat zich niet eren door religieuze projecten terwijl de zwakkere broeder wordt uitgekleed. Nehemia legt een principe op tafel dat door de hele Schrift loopt: vrees voor God en uitbuiting van de naaste sluiten elkaar uit. "Is het niet beter dat u wandelt in de vreze van onze God?" (vers 9). Geloof is niet allereerst een innerlijke houding maar een economische realiteit die zich laat aflezen aan hoe je met andermans geld en grond omgaat.

De Rode Draad

Het verbod op rente heffen van een broeder staat al in Exodus 22 en Leviticus 25, samen met het sabbatsjaar en het jubeljaar: God wil geen permanente onderklasse onder zijn volk. Nehemia herstelt iets van dat jubeljaar door bezit terug te laten geven. Hier ligt een directe lijn naar Jezus, die in Lukas 4 zijn bediening opent met de aankondiging van "het jaar van het welbehagen van de Heere", het jubeljaar. Christus betaalt uiteindelijk zelf de schuld die wij niet konden dragen, en bevrijdt zo de echte slaven. Maar wie die bevrijding ontvangt en vervolgens zijn medeschuldenaar bij de keel grijpt (Mattheüs 18), wordt door Jezus zelf hard aangepakt.

De Spiegel

Dit hoofdstuk schuurt op plekken waar we liever niet kijken. Hoe is je rendement opgebouwd? Wie betaalt de prijs voor je goedkope kleding, je beleggingen, je hypotheekrente? Heb je familieleden of collega's iets geleend en houd je daar stilletjes een rekening van bij? Betaal je mensen die voor jou werken eerlijk, ook als de markt zegt dat het minder mag? Nehemia laat zien dat het niet genoeg is om binnen de wet te blijven. De rijken in dit hoofdstuk deden waarschijnlijk niets illegaals; ze gebruikten gewoon de regels. Maar God meet anders. En er is nog een schuurpunt: Nehemia gaf zelf zijn rechten op. Twaalf jaar geen toelage, terwijl hij er recht op had. Wat zou jij niet opeisen, hoewel je het zou kunnen?

Het Profiel

De eerste hoorders waren Joden die net waren teruggekeerd uit ballingschap, of kinderen van teruggekeerden. Ze leefden onder Perzisch bestuur, betaalden zware koninklijke belasting (vers 4), en kampten met misoogsten (vers 3). De edelen en machthebbers waren vaak diezelfde teruggekeerden die kapitaal hadden meegebracht. Voor hen klonk dit hoofdstuk als een ontmaskering: jullie zijn nauwelijks terug uit ballingschap of jullie reproduceren al de onrechtvaardigheid die Israël ooit in ballingschap heeft gebracht. De profeten hadden Jeruzalems val mede geweten aan sociale uitbuiting. En nu, met de muren nog niet eens af, dreigt hetzelfde patroon. Dat moet als een dreun zijn aangekomen.

De Intertekst

Amos 2 klaagt Israël aan omdat ze "de arme verkopen voor een paar schoenen". Jakobus 5 echoot dat in het Nieuwe Testament: "het loon van de arbeiders schreeuwt." En in Mattheüs 18 vertelt Jezus de gelijkenis van de onbarmhartige dienstknecht, die zelf een immense schuld kwijtgescholden krijgt maar zijn medeknecht voor een schijntje in de gevangenis gooit. Dat is precies wat in Nehemia 5 gebeurt: een volk dat door God uit ballingschap is gehaald, vergeeft elkaar niet en grijpt elkaar bij de keel. De heer in Jezus' gelijkenis reageert net als Nehemia: met heilige woede.

Context

We schrijven rond 445 voor Christus. Nehemia is door de Perzische koning Artaxerxes aangesteld als stadhouder van Juda. De provincie is arm, de bevolking onder druk, de belastingdruk hoog. Tegelijk wordt er gewerkt aan de muur, wat betekent dat boeren tijd op de bouw doorbrengen in plaats van op het land. Misoogsten, belastingschulden en leningen tegen onderpand drijven gezinnen in een spiraal waarin uiteindelijk kinderen als pand of slaaf worden gegeven, een wettig gebruik in die tijd, maar binnen Israël door de Torah aan strenge grenzen gebonden. Nehemia spreekt niet als priester maar als bestuurder met politieke macht, en hij gebruikt die macht om recht te zetten.

Reflectie

Waar in jouw leven gebruik je legale middelen op een manier die God toch niet kan eren?

Welk recht zou je kunnen opgeven, zoals Nehemia zijn toelage opgaf, om iemand anders ruimte te geven?