Prediker 6

De Tekst

Prediker 6 tekent een reeks scenario's waarin iemand alles heeft wat een mens zich zou wensen, rijkdom, bezit, eer, kinderen, een lang leven, maar niet in staat is ervan te genieten. God geeft het bezit, maar niet altijd de macht om ervan te eten. Een doodgeborene, zegt Prediker schokkend, is er beter aan toe dan zo iemand. Het hoofdstuk eindigt met de vraag die alles onder spanning zet: wie weet wat goed is voor een mens in dit korte, vluchtige leven?

De Kern

Prediker legt hier een pijnlijke wonde bloot: bezit en genieting zijn twee verschillende dingen. Je kunt alles hebben en toch leeg zijn. Dat is geen westerse zeurderigheid van verwende mensen, dat is een oude ontdekking, opgeschreven in een tijd waarin een groot gezin en een lang leven als zichtbare zegen golden. Wat Prediker doet, is die vanzelfsprekendheid afbreken. Bezit zonder de gave om te genieten is geen zegen maar een kwelling. En die gave, benadrukt hij, ligt niet in onze hand. God geeft rijkdom, en God geeft, of geeft niet, het vermogen om er iets van te maken. Dat verschuift de vraag: niet hoeveel heb ik, maar leeft er iets in mij.

De Rode Draad

Prediker staat in een lange lijn van teksten die de illusie doorprikken dat het volle leven zit in wat je verzamelt. Dezelfde lijn loopt door tot bij Jezus, die in Lucas 12 de rijke dwaas tekent: schuren vol, ziel leeg, nacht valt in. Christus voegt aan Predikers klacht iets toe wat Prediker zelf niet kon zeggen: het leven dat werkelijk verzadigt komt van elders, niet uit het horizontale opstapelen maar uit een verticale gave. "Ik ben het brood des levens", zegt Hij, en daarmee raakt Hij precies de honger die Prediker beschrijft. Het hoofdstuk is dus geen doodlopend pessimisme; het is een lege ruimte die om vervulling schreeuwt.

De Spiegel

Lees dit hoofdstuk niet als filosofie, maar als een spiegel. Je hebt misschien het huis waar je vroeger van droomde, en toch loop je er 's avonds doorheen met een vaag gevoel van gemis. Je carrière loopt, je kinderen zijn gezond, en tussen twee vergaderingen door voel je een leegte die geen agenda kan vullen. Of het omgekeerde: je kijkt jaloers naar wie meer heeft, ervan overtuigd dat jij pas kunt genieten als jij ook daar bent. Prediker snijdt beide illusies weg. De mensen die je benijdt liggen soms wakker om drie uur 's nachts. En jij, met minder, zou zomaar de gave kunnen hebben waar zij naar snakken: de eenvoudige mogelijkheid om te proeven wat er is. Die gave koop je niet. Je ontvangt hem, of je ontvangt hem niet. Dat is ontnuchterend, en het brengt je op je knieën.

De Intertekst

Psalm 127 zingt in dezelfde toonaard: "Het is tevergeefs dat u vroeg opstaat, laat opblijft, brood der smarten eet; zo geeft Hij het Zijn beminde in de slaap." Wat Prediker klaagt, bezingt de psalmist als geheim: het echte krijg je zonder inspanning, als geschenk, soms zelfs in je slaap. En Paulus schrijft aan Timotheüs dat God ons "alle dingen rijkelijk verleent om te genieten" (1 Tim. 6:17), maar dat inbedt in de waarschuwing tegen hoop op onzekere rijkdom. De rode draad: genieten is een geestelijke bekwaamheid, geen automatisch gevolg van bezit.

Het Profiel

De eerste hoorders leefden in een cultuur waarin een lange levensduur, veel kinderen en een volle stal het zichtbare bewijs waren van Gods gunst. Wie zoiets bezat, was door God gezegend, punt. Prediker haalt daar een streep doorheen. Voor hen was dit ronduit subversief. Stel je een boer voor die zijn hele leven heeft gezwoegd voor een grote familie en volle schuren, en dan hoort hij: dat alles kan waardeloos zijn als je er niet van kunt genieten, en die genieting is niet jouw prestatie. Dat schuurt met alles wat hij dacht te weten over vroomheid en beloning. Prediker vraagt hen, en ons, om de vergelijking los te laten en de gave zelf te leren zien.

De Vraag

Waarom geeft God bezit aan mensen zonder er de vreugde bij te geven? Dat is de scherpe kant van dit hoofdstuk. Prediker biedt geen sluitend antwoord. Hij noemt het geen straf, geen verdienste, geen les. Het staat er als een raadsel, een "ernstig kwaad" onder de zon. Misschien moeten we dat mysterie hier laten staan. Niet elke pijn is een puzzel om op te lossen; sommige zijn een uitnodiging om te stoppen met rekenen en te leren bidden om wat we niet kunnen produceren: de open hand, de dankbare mond, de rustige ziel.

Reflectie

Waar in jouw leven heb je bezit gekregen zonder de gave om ervan te genieten, en wat zou het betekenen om die gave te leren vragen in plaats van meer bezit?

Wie in je omgeving benijd je heimelijk, en wat gebeurt er als je Prediker gelooft dat hun bezit zonder Gods gave hen leger kan maken dan jou?