Psalmen 10

De Tekst

Psalm 10 opent met een schreeuw die nergens vandaan lijkt te komen: waarom staat U van verre, HEERE? Waarom verbergt U Zich in tijden van benauwdheid? Wat volgt is een ongemakkelijk lang portret van de goddeloze, die zijn eigen begeerten zegent, God uit zijn gedachten zet, en de arme bekruipt als een leeuw in zijn hol. Pas in de tweede helft draait de psalm: U ziet het wél, U bent koning, U hoort het verlangen van de zachtmoedigen.

De Kern

Deze psalm gaat over een afwezigheid die geen afwezigheid is. De bidder ervaart God als ver weg, verborgen, schijnbaar onverschillig terwijl het kwaad zich uitstrekt en breed maakt. En toch wordt de psalm gebéd, hardop, in de tweede persoon, tegen die zogenaamd afwezige God. Dat is theologisch explosief: de klacht zelf is al een vorm van geloof. Wie werkelijk denkt dat God er niet is, klaagt niet meer. De psalm zegt iets ongemakkelijks: God laat Zich soms ervaren als de Verborgene, en die ervaring is niet noodzakelijk een gebrek aan geloof, maar kan juist de plek zijn waar geloof het scherpst spreekt. Hier is geen pasklaar antwoord, alleen het volhouden van het gesprek.

De Rode Draad

De goddeloze in deze psalm zegt in zijn hart: God vergeet, Hij verbergt Zijn aangezicht, Hij ziet het nooit. Die zin is een leugen die de psalm uiteindelijk omkeert: U ziet het immers wél, want U aanschouwt de moeite en het verdriet. Dit patroon, God die ziet wat de wereld denkt dat Hij niet ziet, loopt door tot in het kruis. Daar lijkt het kwaad opnieuw het laatste woord te hebben, daar bidt Jezus zelf een psalm van verlatenheid (Psalm 22, een directe parallel), en juist daar blijkt God allesbehalve afwezig. De psalm bereidt ons voor op een God wiens stilte niet hetzelfde is als Zijn afwezigheid, en wiens recht zich vaak vertraagd voltrekt.

De Spiegel

Wat doe je als het kwaad gewoon wint? Niet in cosmische zin, maar concreet: de manipulatieve collega die promotie maakt, de leugenaar die de erfenis binnenhaalt, de regering die de zwaksten laat vallen, de misbruiker die nooit voor de rechter komt. Psalm 10 weigert hier om mooi weer te spelen. Hij beschrijft de goddeloze niet als karikatuur maar van binnenuit: iemand die zijn eigen begeerte zegent, die zichzelf veilig waant, die rekent op Gods vergeetachtigheid. Herken je dat ook bij jezelf, die kleine momenten waarop je leeft alsof God niet ziet? De psalm laat je twee dingen tegelijk doen: klagen over het onrecht buiten je, en eerlijk worden over het onrecht dat in je eigen hart wortelt.

Context

De psalm heeft geen opschrift, geen aanleiding, geen naam. Dat is ongebruikelijk en suggestief: deze klacht hoort bij geen specifieke crisis omdat hij bij elke crisis past. De wereld die de psalm tekent is herkenbaar Oudtestamentisch: weduwen en wezen zijn de meest kwetsbare categorieën, mensen zonder mannelijke beschermer in een eercultuur waar zonder familie zijn betekent zonder rechten zijn. De goddeloze hier is niet de atheïst maar de praktische godloze, iemand die God niet ontkent maar wel buitenspel zet. Hij bukt zich, hij ligt op de loer, hij sleept zijn slachtoffer in zijn net. De beelden komen uit de jacht en de oorlog: dit is roofdiergedrag in mensenkleding.

Het Detail

Lees vers 4 nog eens langzaam: in al zijn gedachten is God niet. Het Hebreeuws is karig, bijna leeg: er staat letterlijk zoiets als geen God, al zijn plannen. Het is geen filosofische ontkenning maar een mentale afwezigheid. God komt in zijn hoofd simpelweg niet voor. Dat is misschien wel de meest huiveringwekkende vorm van godloosheid: niet vechten tegen God, maar Hem gewoon niet meedenken. En dan de spiegelzin in vers 14: U ziet het immers wél. Tegenover de leegte in het hoofd van de goddeloze staat het zien van God. Twee manieren om in de wereld te staan, en de psalm vraagt zonder het uit te spreken: wat zit er in jouw gedachten?

De Hoofdpersoon

De hoofdpersoon is God, maar Hij is gedeeltelijk uit beeld. Dat is het ongemak en de schoonheid tegelijk. De bidder spreekt Hem aan als de Verborgene, en eindigt met Hem aan te spreken als de Koning voor eeuwig en altijd. Tussen die twee polen ligt geen verklaring, geen theodicee, alleen een verschuiving van blik. God wordt niet anders, de psalm wordt anders. Hij die van verre leek te staan, blijkt te horen wat de zachtmoedigen verlangen, en hun hart te versterken nog voor het recht zichtbaar is. Deze God laat Zich niet vangen in onze schema's van afwezigheid en aanwezigheid. Hij is, ook waar Hij zwijgt, de Koning die het laatste woord houdt.

Reflectie

Waar in je leven ervaar je nu de stilte van God, en durf je die stilte hardop tegen Hem uit te spreken in plaats van eromheen te bidden?

Wat zou er in jou veranderen als je gelooft dat God niet wegkijkt van het onrecht dat jou raakt, ook als Hij vandaag nog niet ingrijpt?