Psalmen 105

De Tekst

Psalm 105 is een lange opsomming, of beter: een lange herinnering. De dichter roept Israël op om de HEERE te danken, zijn naam aan te roepen, en zich de wonderen te herinneren die Hij deed. Vervolgens wandelt hij in een veertigtal verzen door de geschiedenis: van het verbond met Abraham, via Jozef in Egypte, de plagen, de uittocht, de woestijntocht, tot het beloofde land. Het slotvers vat alles samen in één doel: opdat zij Zijn verordeningen in acht zouden nemen.

De Kern

Deze psalm is geen geschiedenisles maar een geloofsdaad. De dichter doet iets waartoe hij Israël ook oproept: hij gedenkt. En dat gedenken is geen nostalgie maar het bewust binnentreden in een verhaal dat groter is dan jouw eigen leven. God wordt niet beschreven door eigenschappen op te sommen, maar door wat Hij heeft gedaan. Hij is de God van Abraham, van Jozef in de put, van Mozes voor de farao. Wie Hij is, blijkt uit wat Hij doet, en wat Hij doet, blijft Hij doen. Het hart van de psalm klopt in vers 8: "Hij denkt aan Zijn verbond voor eeuwig." Niet ons geheugen draagt het verbond. Zijn geheugen draagt ons.

De Rode Draad

De psalm tekent een lijn die door de hele Schrift loopt: God die belooft, lang wacht, en uiteindelijk volbrengt. Aan Abraham wordt land toegezegd terwijl hij nog "weinig in getal" is en "vreemdeling" (vers 12). Eeuwen liggen tussen belofte en vervulling, met een omweg door slavernij in Egypte. Deze structuur, belofte, lange duisternis, vervulling, is precies het patroon dat in Christus zijn diepste vorm vindt. Hebreeën 11 noemt dezelfde aartsvaders en zegt dat zij "het beloofde niet hebben verkregen", omdat God iets beters had voorzien. Psalm 105 zingt dus, zonder het te weten, over een geduld dat pas in het kruis en de opstanding zijn volle bestemming bereikt.

De Spiegel

We leven in een tijd die slecht is in herinneren. Wat gisteren gebeurde is vandaag al begraven onder nieuws. Ook geestelijk: de gebedsverhoring van vorig jaar verbleekt zodra de nieuwe nood komt. Deze psalm legt iets bloots: ons vergeten is geen onschuldig defect, maar een vorm van wantrouwen. Want wie zou twijfelen aan een God van wie hij zich werkelijk herinnert wat Hij deed? Vraag jezelf eens af, in alle eerlijkheid: kun je vijf concrete momenten noemen waarop God in jouw leven trouw bleek? Niet stichtelijke algemeenheden, maar werkelijke momenten. En zo niet, wat zegt dat? De psalmist dwingt ons niet tot enthousiasme, maar tot geheugen. En geheugen is, voor de gelovige, een vorm van trouw.

Het Detail

In vers 18 staat over Jozef een zinnetje dat je zomaar voorbij leest: "Men drukte zijn voeten vast in de boeien, hijzelf kwam in de ijzers." De HSV vertaalt het laatste deel sober, maar de Hebreeuwse uitdrukking laat zich ook lezen als: zijn ziel kwam in het ijzer. Het ijzer ging niet alleen om zijn enkels, het drong in hem door. Dat is een eerlijk detail. De psalm vertelt niet dat Jozef heldhaftig boven zijn lijden uit zweefde. Het ijzer raakte hem van binnen. Pas in vers 19 komt de wending: "totdat Zijn woord uitkwam, de belofte van de HEERE hem gelouterd had." Loutering, niet ontsnapping. Tussen belofte en vervulling ligt een ijzer dat ook ons binnenste raakt. Dat erkent deze psalm zonder het weg te poetsen.

Het Profiel

De eerste hoorders waren waarschijnlijk Israëlieten in of na de ballingschap, mensen die zich afvroegen of het verbond nog stond. Hun tempel was verwoest geweest, hun koningshuis weggevaagd, hun land beschadigd. Voor hen was deze opsomming geen leuk overzicht maar een reddingslijn. Als God Abraham vond toen hij niemand was, als God Jozef vasthield in de put, als God hen uit Egypte haalde toen alles verloren leek, dan is hun eigen situatie niet het einde. Wij lezen deze psalm vaak alsof het over vroeger gaat. Zij lazen hem alsof het over morgen ging. Dat verschil is groot. Het verleden was voor hen geen archief maar profetie.

De Vraag

De psalm zwijgt over het lijden onderweg. Jozefs ijzer wordt genoemd, maar het zuchten van Israël onder farao krijgt nauwelijks aandacht, en de woestijn wordt bijna idyllisch getekend (vers 39 spreekt van een wolk tot bedekking en vuur tot licht in de nacht). Waar zijn de opstanden, de gouden kalveren, de doden in de woestijn? Psalm 106, de tweelingpsalm hierna, vertelt precies dat verhaal. Maar 105 zwijgt erover. Is dat oneerlijk? Of leert het ons iets: dat er momenten zijn waarop we Gods trouw moeten bezingen zonder onze ontrouw mee te tellen, omdat anders geen lied meer mogelijk is. Niet alles hoeft tegelijk gezegd. Soms moet het loflied eerst weer leren ademen, voor de boetepsalm volgt.

Reflectie

Welke daden van God in jouw eigen leven ben je aan het vergeten, en wat zou het betekenen om ze opnieuw, hardop, te benoemen?

Waar zit jij nu tussen belofte en vervulling, en wat zou het veranderen om dat tussen te zien als loutering en niet als vergetelheid van God?