Psalmen 107

De Tekst

Vier keer klinkt hetzelfde refrein door deze psalm: "Toen riepen zij tot de HEERE in hun benauwdheid, en Hij redde hen uit hun angsten." Vier groepen mensen passeren de revue: woestijnzwervers zonder weg, gevangenen in ijzeren ketenen, zieken die de poorten van de dood naderen, en zeevaarders in een storm die hun schepen laat tuimelen. Allemaal zitten ze vast, allemaal roepen ze, allemaal worden ze gered. De psalm opent en sluit met een oproep tot dank.

De Kern

Deze psalm is geen verzameling losse reddingsverhalen, maar een theologisch betoog over hoe God werkt met mensen die vastlopen. Het patroon is steeds hetzelfde: een situatie waar de mens niet uit komt, een schreeuw, een ingrijpen, en een oproep om dat te erkennen. Wat opvalt is dat de psalm geen onderscheid maakt tussen schuld en onschuld. De woestijnzwervers lijken slachtoffer van omstandigheden, de gevangenen zaten vast "omdat zij weerspannig waren geweest tegen de woorden van God" (vers 11), de zieken werden ziek "vanwege hun overtreding" (vers 17). Toch redt God allemaal. De kern is dus niet alleen dat God redt, maar dat Hij redt ook waar de mens het zelf verprutst heeft.

De Rode Draad

Wie deze psalm leest met Christus in beeld, ziet iets opmerkelijks. De vier nood-situaties vormen samen een soort catalogus van menselijke ellende, en het is precies deze catalogus die Jezus in de evangeliën opbreekt. Hij voedt hongerigen in de wildernis, Hij maakt mensen vrij die gebonden zijn, Hij geneest zieken die op sterven liggen, Hij stilt de storm op het meer. Markus 4 leest bijna als een illustratie bij Psalm 107:29, waar God "de storm doet bedaren". De discipelen in de boot vragen verbijsterd wie Hij is dat de wind Hem gehoorzaamt. Het antwoord ligt in deze psalm: Hij is de HEERE die de verlosten heeft verlost. In Christus wordt de Redder uit de psalm zichtbaar als persoon.

De Spiegel

De psalm dwingt tot een eerlijke vraag: in welke van die vier groepen zit je nu? De woestijnzwerver kent richtingloosheid, het gevoel dat de jaren wegtikken zonder dat je weet waar je heen gaat. De gevangene kent gebondenheid aan dingen die hij zelf heeft opgezocht, een verslaving, een patroon in relaties, een schuld die zich opstapelt. De zieke kent het lichaam dat het laat afweten, of de geest die niet meer wil. De zeevaarder kent de plotselinge storm: een diagnose, een ontslag, een huwelijk dat scheurt. De psalm zegt niet dat roepen tot God de storm direct stilt. Wel dat roepen de juiste richting is. Mensen die vastlopen zoeken vaak alles behalve dat: nog harder werken, een nieuwe relatie, een afleiding. Deze psalm wijst stug één kant op.

Context

Psalm 107 opent het vijfde boek van het psalter en wordt vaak gelezen als een danklied van teruggekeerde ballingen. Vers 3 spreekt over verzameling "uit de landen, van het oosten en van het westen, van het noorden en van de zee". Dat klinkt als de terugkeer uit Babel. De vier groepen krijgen daarmee extra lading: het volk Israël heeft zelf gezworven, gevangen gezeten, ziek geweest, gestormd. Het is geen abstracte poëzie maar een volk dat zijn eigen geschiedenis bezingt. Tegelijk wordt die geschiedenis universeel gemaakt, want de psalm tekent geen Israëlieten maar mensen in nood. Wat Israël heeft meegemaakt, herkennen alle volken. Dat is geen toeval: de roep tot dank in vers 1 is daarmee uitnodigend bedoeld, niet exclusief.

Het Detail

Let op het werkwoord "roepen" (Hebreeuws: za'aq). Het is geen net gebed maar een schreeuw. Hetzelfde woord wordt gebruikt voor het volk Israël in Egypte (Exodus 2:23), voor onschuldig bloed dat schreeuwt vanuit de grond (Genesis 4:10), voor de armen die om recht roepen. Het is taal van uiterste nood, niet van vrome gewoonte. De psalm zegt vier keer dat zij za'aq deden, en vier keer dat God hen redde. Dat is een aanmoediging voor wie denkt dat zijn gebed te ruw is, te wanhopig, te beschuldigend om gehoord te worden. De Bijbel kent deze schreeuw, en Hij hoort hem. Niet pas wanneer je woorden netjes geordend zijn.

Het Profiel

De oorspronkelijke hoorders waren waarschijnlijk pelgrims of tempelbezoekers die uit de ballingschap waren teruggekomen of daar familie van waren. Zij hoorden in deze psalm hun eigen verhaal, en dat van hun voorouders, gebundeld tot één refrein. Wat ons soms ontgaat is de liturgische lading: dit is geen privé-meditatie maar een lied dat gezongen werd in de tempel, waarschijnlijk met dankoffers (vers 22). De viervoudige herhaling is dus niet stilistisch sleur, maar drilkracht: het volk leerde door herhaling dat God redt. Voor hen was deze psalm een soort geheugen, een collectief geheugen dat ze nodig hadden om in nieuwe noodsituaties te weten welke kant ze op moesten roepen.

Reflectie

In welke van de vier groepen herken je jezelf op dit moment, en wat houdt je tegen om werkelijk te roepen?

Waar in je leven heb je Gods redding ervaren zonder dat je Hem daar achteraf voor hebt gedankt?