Psalmen 117

De Tekst

Twee verzen, meer niet. Alle volken worden opgeroepen de HEER te prijzen, alle naties te loven. De grond daarvoor: zijn goedertierenheid is machtig over ons, en zijn trouw duurt eeuwig. Halleluja. Het is de kortste psalm van het psalter, en tegelijk de kortste hoofdstuk van de hele Bijbel. Een miniatuur, maar met een bereik dat de aarde omspant.

De Kern

Wat deze twee verzen ondergronds doen, is groter dan hun formaat. Israël, het volk dat de HEER kent, roept de goyim, de heidenvolken, op om diezelfde HEER te prijzen. En de grond die genoemd wordt, is niet iets algemeens ("Hij is groot", "Hij is machtig"), maar iets heel specifieks: zijn chesed en zijn emet, zijn verbondstrouw en zijn betrouwbaarheid. Dat zijn woorden uit Israëls eigen geschiedenis. De volken worden dus niet uitgenodigd om een vage godheid te loven, maar om zich aan te sluiten bij het lied over de God die zich aan Israël heeft verbonden. De cirkel van de aanbidding wordt wijd opengetrokken, zonder dat het centrum verschuift.

De Rode Draad

Hier ligt de directe brug naar Christus. Paulus citeert deze psalm in Romeinen 15, in een reeks Oudtestamentische teksten die bewijzen dat God van meet af aan de volken op het oog had. "En verder: Loof de Heere, alle heidenvolken, en prijs Hem, alle volken." Voor Paulus is Psalm 117 niet zomaar een lofpsalm, maar een profetie die in Christus vervuld wordt. Wat in Israël begint met Abraham, dat in hem alle geslachten gezegend zouden worden, komt hier in twee regels tot een verdicht hoogtepunt en breekt open in het Nieuwe Testament wanneer het evangelie de volken bereikt. De goedertierenheid die "machtig over ons" is, blijkt uiteindelijk machtig genoeg om ook de vreemden binnen te halen. Het kruis is de plek waar die trouw eeuwig verankerd is.

De Spiegel

Deze psalm zet iets recht dat in ons vroom gemoed vaak scheef staat. We denken bij aanbidding snel aan onszelf, aan onze kerk, ons geloof, onze relatie met God. Psalm 117 duwt dat kader open. De vraag die opkomt is: leef ik alsof Gods trouw alleen "over ons" is, of ook over de collega die niets van geloof wil weten, de buurman uit een ander land, de moslim in de straat? Er zit een vreemde smalheid in ons denken die deze psalm niet duldt. En tegelijk: wanneer u zich klein voelt, uw geloof wankel, uw kerk krimpend, uw eigen leven vastgelopen, dan zegt deze psalm dat Gods project groter is dan uw benauwenis. Zijn trouw duurt eeuwig, ook wanneer uw kracht op is.

De Intertekst

Genesis 12:3 klinkt eronder als een ondertoon: "in u zullen alle geslachten van de aardbodem gezegend worden." Wat God tegen Abraham zei, wordt hier gezongen als voldongen gebed. En Openbaring 7:9 klinkt eroverheen als vervulling: een menigte die niemand tellen kan, uit alle naties, stammen, volken en talen, staande voor de troon. Psalm 117 staat precies tussen die twee polen in. De belofte aan Abraham is gezaaid, het lied in de tempel is gezongen, en de vervulling wacht op de dag dat alle volken werkelijk mee zullen zingen. Dat maakt deze twee verzen minder een klein tussendoortje en meer een scharnier.

De Hoofdpersoon

Feitelijk is God de enige die hier optreedt, en Hij doet het zonder handelen, alleen door zijn eigenschappen. Zijn chesed wordt machtig genoemd, gaver, sterk. Dat is opvallend: goedertierenheid als kracht. In onze taal klinkt goedheid vaak zacht, bijna weerloos. Hier is ze een macht die iets doet, die overweldigt, die stand houdt tegen alles wat haar zou willen ondermijnen. En zijn trouw, emet, duurt niet lang maar eeuwig. Dit is een God die niet wisselt met de stemmingen van zijn volk of met de wisselvalligheid van de geschiedenis. Zijn karakter is stabiel, en die stabiliteit is de reden waarom volken die Hem niet kennen toch worden opgeroepen mee te zingen. Ze mogen op Hem aan.

Het Profiel

De eerste zangers waren waarschijnlijk pelgrims of tempelbezoekers in Jeruzalem, mogelijk als onderdeel van het Hallel (Psalm 113 tot 118) dat bij de grote feesten werd gezongen, en op Pesach specifiek. Stel u voor: Joodse gelovigen die net de bevrijding uit Egypte herdenken, hun eigen verhaal, hun eigen God, en dan zingen ze uit volle borst een oproep aan alle volken om deze God te prijzen. Dat is theologisch gedurfd. Er zit geen kramp in, geen exclusiviteit die de deur dichthoudt. Ze hoorden in deze psalm iets wat wij makkelijk missen: dat hun verbondsgeschiedenis nooit alleen om henzelf ging. Jezus heeft deze psalm waarschijnlijk gezongen op de avond voor zijn kruisiging.

Reflectie

Waar in uw leven leeft u alsof Gods trouw alleen "over ons" is, en niet ook over hen die u makkelijk buiten uw kring zou houden?

Wat verandert er als u ontdekt dat goedertierenheid geen zachte eigenschap is, maar een macht waar u op kunt leunen?