Psalmen 118:6

De Tekst

"De HEERE is bij mij, ik zal niet vrezen. Wat kan een mens mij doen?" Een pelgrim zingt dit terwijl hij optrekt naar de tempel. Hij heeft iets overleefd, en hij weet aan wie hij dat te danken heeft. De regel is kort, bijna een kreet, en juist daarom onvergetelijk.

De Kern

Wat deze zin draagt, is een omkering van perspectief. Niet: de mens is klein, dus wat maakt het uit wat hij doet. Maar: de HEERE staat aan mijn kant, en dat verandert de rekensom. De psalmist ontkent de dreiging niet, hij relativeert de dreiger. Een mens kan wonden slaan, kan beroven, kan zelfs doden. Maar hij kan niet buiten God om beschikken over mijn leven. Dat besef maakt de gelovige niet onaantastbaar, wel onwrikbaar. Vrees wordt niet weggeredeneerd maar ontkroond. God is de eerste werkelijkheid, alle andere machten zijn afgeleid. Daar hangt alles aan.

De Rode Draad

Deze regel loopt dwars door de Schrift. Mozes hoort hem bij de brandende braamstruik, David neuriet hem tegenover Goliat, Jesaja fluistert hem tegen koning Achaz. In het Nieuwe Testament pakt de Hebreeënbrief hem letterlijk op: "De Heere is voor mij een Helper en ik zal niet vrezen. Wat zal een mens mij doen?" (Hebr. 13:6). Daar wordt hij verbonden aan Jezus die het lijden droeg buiten de poort. Psalm 118 zelf is trouwens de psalm die Jezus zingt op weg naar Gethsemane, samen met zijn leerlingen. Hij zingt over de steen die de bouwers verwierpen, over niet vrezen, en gaat vervolgens de nacht in waarin dit lied getest wordt tot op het bot.

De Spiegel

De vraag is niet of jij bang bent, maar waarvoor. Voor de collega die je ondermijnt op kantoor. Voor de uitslag van dat onderzoek. Voor je kind dat afdrijft en je niet weet hoe je hem terugkrijgt. Voor het gesprek dat je al drie weken uitstelt. De psalm dwingt je die angsten bij naam te noemen en er dan één zin naast te leggen: wat kan een mens mij doen. Niet als spreuk boven de deur, maar als eerlijke vraag. Wat kan hij werkelijk? Je reputatie beschadigen, ja. Je pijn doen, ja. Maar je losmaken van God? Nee. En als dat laatste vaststaat, verschuiven de andere dingen naar hun juiste plek. Niet klein, wel kleiner.

Context

Psalm 118 is waarschijnlijk gezongen bij het Loofhuttenfeest of Pesach, wanneer pelgrims in processie naar de tempel trokken. Stel je de scène voor: stof op de weg, families die dagenlang gereisd hebben, kooplui langs de route, Romeinse soldaten of eerder Perzische ambtenaren op de achtergrond. De zanger, mogelijk een koning of vertegenwoordiger van het volk, heeft iets overleefd, een veldslag, een politieke crisis, een ziekte. Hij nadert de tempelpoorten en roept: doe mij de poorten van gerechtigheid open. Rondom hem klinkt het antwoord van de menigte. Dit is geen private meditatie maar publiek getuigenis, gezongen tussen mensen die zelf ook weten wat vrees is onder vreemde overheersing.

De Intertekst

De echo met Psalm 27 is onmiskenbaar: "De HEERE is mijn licht en mijn heil, voor wie zou ik vrezen?" Dezelfde beweging: God noemen, en dan de vraag stellen. Ook Romeinen 8:31 staat in deze traditie: "Als God voor ons is, wie zal tegen ons zijn?" Paulus schrijft dat aan een gemeente die vervolging kent, en hij bedoelt het niet als goedkope troost. Hij heeft zelf gevangen gezeten, is gestenigd, schipbreuk geleden. Juist wie de dreiging kent, kan deze zin dragen. In alle drie de teksten is de logica hetzelfde: eerst God, dan de vijand. Wie die volgorde omdraait, verliest zowel de moed als de nuchterheid.

Het Profiel

De eerste zangers waren Judeeërs die wisten wat het was om klein te zijn tussen grote rijken. Assyrië, Babel, Perzië, later Rome. Hun geschiedenis was een aaneenschakeling van overleven onder mensen met meer macht. "Wat kan een mens mij doen" was voor hen geen retorische vraag maar bittere ervaring: veel, feitelijk. Deportatie, verwoeste steden, verkrachte vrouwen, gedode kinderen. En toch zongen ze deze regel. Niet omdat ze naïef waren, maar omdat ze geleerd hadden onderscheid te maken tussen wat een mens kan aanrichten en wie het laatste woord heeft. Dat maakt deze zin zo krachtig. Hij komt niet uit een gemakkelijk leven. Hij komt uit een geschiedenis van littekens.

Reflectie

Welke concrete angst zou vandaag anders wegen als je deze zin er hardop naast zou uitspreken?

Waarom is het verschil tussen "een mens kan mij niets doen" en "wat kan een mens mij doen" pastoraal zo belangrijk?