Psalmen 118

De Tekst

Psalm 118 is een dankpsalm die begint en eindigt met dezelfde regel: "Loof de HEERE, want Hij is goed, want Zijn goedertierenheid is voor eeuwig." Daartussen klinkt de stem van iemand die uit doodsnood is gered, omringd was door vijanden "als bijen", en die nu optrekt naar de tempel om te danken. Halverwege staat de verzenreeks die het Nieuwe Testament niet meer heeft losgelaten: de verworpen steen wordt hoeksteen, en "Gezegend is hij die komt in de Naam van de HEERE."

De Kern

Deze psalm bindt drie theologische lijnen tot één streng: verbond, redding en aanbidding. Het openingswoord chesed (goedertierenheid) is het verbondswoord bij uitstek, en het keert vier keer terug in de openingsverzen alsof de dichter wil verzekeren dat wat komt geen toeval is maar trouw. De redding die daarna beschreven wordt, is niet een gelukkige wending, maar een uitwerking van dat verbond. God grijpt in omdat Hij zich verbonden heeft. En het antwoord is niet stille dankbaarheid, maar publieke aanbidding: poorten open, processie naar het altaar, hoornen van het brandoffer vastgebonden. Aanbidding is hier geen sfeer, maar de logische voltooiing van gered zijn.

De Rode Draad

Weinig psalmen zijn zo grondig door het Nieuwe Testament heen geweven. Jezus citeert vers 22 (de verworpen steen) na de gelijkenis van de onrechtvaardige pachters, en past het onmiskenbaar op zichzelf toe. De menigte roept vers 26 bij zijn intocht in Jeruzalem, en Hij zegt tegen Jeruzalem dat ze Hem niet zullen zien tot ze dit opnieuw zeggen. De psalm zingt vooruit naar Iemand die door de leiders wordt weggegooid maar door God tot fundament wordt gemaakt. De redding uit doodsnood krijgt in Christus haar diepste vervulling: niet ontsnapping aan de dood, maar er dwars doorheen. Wat de dichter zong als beeld, is bij Pasen letterlijk geworden.

De Spiegel

De psalm confronteert een houding die veel gelovigen kennen: de dankbaarheid die stil en privé blijft. De dichter beent naar de tempel toe, roept de poortwachters aan, vraagt de gemeente mee te zingen. Wij bedanken God vaak binnensmonds, alsof geloof een innerlijke aangelegenheid is die anderen niet aangaat. Vraag jezelf af waar in jouw leven de goedheid van God zo concreet is geweest dat je erover zou moeten spreken, en waar je dat stilzwijgend hebt weggemoffeld. En de andere kant: waar sta jij in nood en heb je vergeten dat chesed geen stemming is maar een verbondsbelofte? De psalm biedt geen sentimentele troost, hij herinnert je aan een God die zich juridisch heeft vastgelegd op trouw.

De Hoofdpersoon

De ik-figuur is waarschijnlijk oorspronkelijk de koning, misschien na een veldslag, misschien bij een tempelfeest. Maar wat opvalt is zijn dubbele beweging: hij is diep vernederd geweest ("zij hebben mij zwaar doen struikelen, opdat ik zou vallen") en tegelijk zonder schaamte over zijn redding. Geen valse bescheidenheid, geen minimalisering. Hij heeft God aangeroepen in het nauw, en God heeft geantwoord in de ruimte (vers 5, letterlijk: "in de wijdte"). Dat is het geestelijke landschap: benauwdheid gevolgd door ruimte, dood gevolgd door leven, verwerping gevolgd door verhoging. Precies dit patroon leeft Christus later uit, en precies dit patroon herkent iedere gelovige die door een dal ging.

Het Profiel

Voor de oorspronkelijke hoorders was Psalm 118 vermoedelijk de afsluiter van het Hallel, de psalmen 113 tot 118 die bij het Pesach gezongen werden. Dit is bijna zeker de "lofzang" die Jezus en zijn discipelen zongen na het laatste avondmaal, voor Hij naar Gethsemane ging. Bedenk wat dat betekent: Hij zong "de HEERE heeft mij zwaar gekastijd, maar mij niet aan de dood overgegeven" op weg naar Zijn arrestatie. Voor Israëlieten was de psalm bovendien onlosmakelijk verbonden met de uittocht en de tempeldienst. Ze hoorden er de bevrijding uit Egypte in doorklinken, de intocht in het land, de terugkeer uit ballingschap. Het was geen algemeen danklied, maar een nationaal geheugen.

Het Detail

"Dit is de dag die de HEERE gemaakt heeft" (vers 24). Wij lezen dit vaak als een tegeltjeswaarheid over elke ochtend, maar in de context gaat het over deze specifieke dag: de dag waarop de verworpen steen hoeksteen werd. Het is niet elke willekeurige zonsopgang die hier gevierd wordt, maar de dag van de omkering, waarop God iets deed dat mensen niet zagen aankomen. Dat maakt de vervulling in Christus zo scherp: de vroege kerk las dit als paaslied. De opstandingsdag is de dag die de HEERE gemaakt heeft. Vreugde is dan geen humeurskwestie, maar een respons op een gebeurtenis. Iets is voltrokken buiten ons om, en onze blijdschap is het naspel.

Reflectie

Waar in jouw leven heeft God een verworpen steen tot hoeksteen gemaakt, en heb je die omkering ooit hardop erkend?

Als Psalm 118 het lied is dat Jezus zong op weg naar het kruis, wat verandert dat aan hoe jij hem hoort?