Hebreeën 13:6

De Tekst

"De Heere is voor mij een Helper en ik zal niet vrezen. Wat zal een mens mij doen?" Het is geen eigen vondst van de schrijver van Hebreeën. Hij citeert, en hij weet dat zijn lezers dat horen. Uit een oud lied haalt hij zelfvertrouwen dat niet in zichzelf zit, maar in wie naast hen staat. Twee zinnen die je als kompas op zak kunt steken.

De Kern

De tekst zegt iets kleins en tegelijk iets radicaals: angst wordt niet weggenomen door omstandigheden, maar door de identiteit van degene die aan jouw kant staat. "Helper" is geen sentimenteel woord hier. Het is een juridische, bijna militaire term: iemand die tussenbeide komt, die het voor je opneemt wanneer je zelf niet meer kunt. Vandaar de logische volgorde: eerst wie Hij is, dan pas de conclusie dat mensen hun greep verliezen. De schrijver draait niet aan de angst zelf, hij verplaatst het zwaartepunt. Wie werkelijk gelooft dat God partij kiest, kan de dreiging van een mens relativeren, niet omdat die dreiging niet echt is, maar omdat ze niet de laatste is.

De Rode Draad

Hebreeën 13:6 citeert Psalm 118:6, en dat is geen toevallige greep. Psalm 118 is de psalm die Jezus zingt op weg naar Getsemane, de psalm waaruit Hij zelf ook citeert ("de steen die de bouwers verworpen hebben"). Wanneer de schrijver van Hebreeën zijn vervolgde lezers deze woorden aanreikt, zet hij hen dus in het spoor van Christus die precies hetzelfde vertrouwen belichaamde, tot in het lijden. En verder terug klinkt Deuteronomium 31:6 mee ("Ik zal u niet loslaten en u niet verlaten"), dat vers voor vers 5 wordt geciteerd. God die Jozua bemoedigt bij het binnentrekken van het land, is dezelfde God die vervolgde christenen bemoedigt. De belofte reist mee door de eeuwen, ongebroken.

De Spiegel

Wie is jouw "mens"? Want dat is de vraag die deze tekst stelt. Voor de meesten van ons is het geen keizer die dreigt met de leeuwen. Het is de leidinggevende die jouw carrière in handen heeft. De familielid die je geloof belachelijk maakt. De arts wiens uitslag over je toekomst beslist. De collega die achter je rug loopt te fluisteren. De tekst ontkent hun macht niet, hij plaatst hem. "Wat zal een mens mij doen?" is geen naïeve retoriek, alsof mensen niets kunnen. Ze kunnen veel, ze kunnen je pijn doen, uitsluiten, zelfs doden. Maar de vraag is: hoe ver reikt hun macht werkelijk? De vraag "voor wie ben ik banger, voor God of voor mensen?" is oncomfortabel, en juist daarom heilzaam.

Het Profiel

De Hebreeënbrief is geschreven aan Joodse christenen die onder druk stonden om terug te keren naar het jodendom. Hoofdstuk 10 laat doorschemeren dat ze bezittingen verloren, gevangen zaten, publiekelijk werden vernederd. De verleiding was niet om atheïst te worden, maar om terug te glijden naar iets veiligers. In die context klinken deze woorden anders dan in een westerse woonkamer. Wanneer deze lezers Psalm 118 hoorden, hoorden ze een pelgrimslied dat ze meegezongen hadden op weg naar de tempel, een lied over Gods bevrijding. Het citaat plaatst hun huidige lijden in de lijn van Israels bevrijdingsgeschiedenis. Ze zijn niet vergeten. Ze zitten in hetzelfde verhaal.

Het Detail

Let op het woordje "Helper", boèthos in het Grieks. Het is een woord dat je gebruikt voor iemand die op je noodkreet reageert, letterlijk "iemand die op geroep toesnelt". Het roept beelden op van een strijd waarin je overweldigd wordt en een bondgenoot arriveert. Dit is geen God die op afstand toekijkt en welwillend knikt. Dit is een God die komt aanrennen wanneer je Hem roept. Voor mensen die zich in de steek gelaten voelden door hun eigen gemeenschap, is dit woord medicijn. En het "voor mij" (emoi) is nadrukkelijk: niet in het algemeen, maar op mijn adres, in mijn crisis, aan mijn kant.

Context

Hoofdstuk 13 sluit de brief af met praktische bemoedigingen: gastvrijheid, huwelijkstrouw, geen geldzucht. Vers 5 en 6 horen bij elkaar: tevredenheid met wat je hebt, omdat God zelf niet weggaat. Deze christenen leefden in een economie waarin verlies van bezit gemakkelijk verlies van sociale status, netwerken en zelfs voedselzekerheid betekende. De verleiding om je zekerheid te zoeken in bezit of in loyaliteit aan het oude systeem was reëel. In die precaire situatie, waar mensen inderdaad veel kwaad konden aanrichten, plaatst de schrijver een oude belijdenis. Niet als vlucht uit de werkelijkheid, maar als anker erin.

Reflectie

Welke "mens" heeft in jouw leven nu meer stem dan God? Wat zou er veranderen als je die stem op zijn werkelijke formaat terugbracht?

Wanneer heb jij God laatst ervaren als iemand die op je noodkreet toesnelde, en wanneer voelde het alsof Hij niet kwam? Wat doe je met dat verschil?