Psalmen 22:2

De Tekst

"Mijn God, mijn God, waarom hebt U mij verlaten, ver van mijn verlossing, van de woorden van mijn jammerklacht?" De bidder schreeuwt het uit: God is er niet, althans niet voelbaar, niet redden­d, niet horend. En toch noemt hij Hem twee keer "mijn God". Het is een klacht binnen het verbond, geen afscheid ervan.

De Kern

Dit vers laat zien dat geloof en godverlatenheid elkaar niet uitsluiten. De bidder klampt zich vast aan de God die zwijgt. Hij gebruikt het woord "mijn", twee keer, terwijl hij ervaart dat God ver weg is. Dat is geen mooie spirituele paradox; dat is rauwe theologie. De Schrift maakt hier ruimte voor een gebed dat niet eerst gepacificeerd hoeft te worden voordat het God mag bereiken. Je hoeft niet eerst je twijfel weg te slikken om te mogen bidden. Je mag God aanspreken juist als Hij zich onttrekt, en die aanspraak zelf is een belijdenis: U bent nog steeds van mij, en ik nog steeds van U.

De Rode Draad

Eeuwen later hangt er Iemand aan een kruis die exact deze woorden uitroept. Matteüs en Markus laten Jezus sterven met Psalm 22:2 op de lippen. Dat is geen toevallige tekstkeuze, geen vroom citaat. Het is de meest letterlijke vervulling denkbaar: de rechtvaardige die door God verlaten lijkt, terwijl Hij God blijft aanspreken als "mijn God". De psalm wordt zo niet alleen profetie, maar ook het scenario waarin Jezus zijn dood ondergaat. En omdat Hij die verlatenheid tot op de bodem heeft uitgesproken, mag iedere bidder na Hem dezelfde woorden lenen, wetend dat God dit gebed kent van binnenuit.

De Spiegel

De vraag waarom God zwijgt is niet abstract. Ze klinkt in een ziekenhuiskamer waar het slechte nieuws bevestigd wordt. Ze klinkt in een huwelijk dat al jaren droogstaat terwijl beide partners bidden om verandering. Ze klinkt bij de ouder wiens kind het geloof heeft losgelaten en niet terugkomt. Psalm 22:2 zegt: je hoeft die ervaring niet te vertalen naar iets vromers voordat je ermee bij God komt. Maar de tekst zegt ook iets ongemakkelijks: de bidder blijft bidden. Hij stopt niet, hij verlegt zijn klacht niet naar Twitter of de therapeut alleen. Hij blijft het tot God zelf zeggen, ook als God lijkt te zwijgen.

Context

Psalm 22 wordt aan David toegeschreven en draagt het opschrift "voor de koorleider, op De hinde van de dageraad". We weten niet precies welke historische crisis erachter zit, maar het beeld dat oprijst is dat van een man omsingeld, vernederd, lichamelijk uitgeput. In de wereld van het oude Israël betekende lijden zonder uitkomst vaak dat God zich had teruggetrokken; je vijanden lazen je ellende als bewijs dat je God je had laten vallen. Eer en schaamte waren publieke valuta. Wie schreeuwde tot God zonder antwoord, werd bespot, want het zwijgen van zijn God was het oordeel van de omstanders. De bidder van Psalm 22 staat in die meedogenloze openbaarheid.

Het Detail

Let op de dubbele aanroep: "Mijn God, mijn God." In het Hebreeuws klinkt dat als Eli, Eli. Het is geen retorische verdubbeling, geen poëtische opsmuk. In de oude wereld werd een naam herhaald wanneer de roeper bang was niet gehoord te worden, of wanneer de relatie zelf op het spel stond. Denk aan "Abraham, Abraham" bij de Akeda, of "Saul, Saul" op de weg naar Damascus. De herhaling drukt urgentie uit en intimiteit tegelijk. Door tweemaal "mijn God" te zeggen, hamert de bidder op de deur van een huis waarvan hij weet dat het zijn thuis is, ook al doet er niemand open. Het woordje "mijn" is hier het scharnier waar alles aan hangt.

De Hoofdpersoon

De bidder van Psalm 22 is niet de stoere held die zijn klacht verbijt. Hij is ook niet de cynicus die God afschrijft. Hij is iemand die zijn lichaam, zijn reputatie en zijn binnenste voelt afbrokkelen, en die juist daarin God blijft aanspreken. Wat hem typeert is geen kracht maar volharding. Hij heeft de moed om eerlijk te zijn over Gods afwezigheid en tegelijk de taaiheid om die afwezigheid niet als laatste woord te accepteren. Het emotionele landschap is donker: schaamte, angst, fysieke pijn, sociale isolatie. Maar onder alles ligt een spier van verbondstrouw die niet wil loslaten. Hij is geen modelgelovige; hij is een mens die niet weggaat van de plek waar God hoort te zijn.

De Intertekst

Het meest hoorbare echo is Markus 15:34, waar Jezus deze woorden in het Aramees uitspreekt aan het kruis. Maar er is ook een tegenstem: Klaagliederen 3, waar de dichter klaagt "Hij heeft mij omsingeld met bitterheid", om dan toch te belijden "Uw barmhartigheid houdt niet op, elke morgen is zij nieuw." Klaagliederen laat zien dat de Bijbel deze klaagtraditie serieus neemt en er niet voortijdig uitstapt. Beide teksten weigeren de keuze tussen lofprijzing en wanhoop; ze laten ze samenvallen in één stem. Daarmee corrigeren ze ons moderne idee dat gebed altijd geordend en hoopvol moet klinken voordat het echt geestelijk is.

Het Profiel

De eerste hoorders waren mensen die deze psalm zongen in de tempelliturgie of in privégebed. Voor hen was klagen tot God geen blijk van zwak geloof, maar een erkende gebedsvorm. Een derde van het psalter bestaat uit klaagpsalmen, en geen enkele wordt door de redacteurs gecorrigeerd of afgezwakt. Wie deze woorden meebad, herkende zijn eigen ellende terug in liturgie, en dat is iets wat wij vaak missen: het besef dat onze persoonlijke crisis al een vorm heeft gekregen in de gemeenschap van Israël. De Israëliet die deze psalm bad, deed dat in gezelschap van generaties die dezelfde woorden hadden gebeden. Hij was niet de eerste die God niet kon vinden, en hij zou niet de laatste zijn.

De Vraag

Waarom hebt U mij verlaten. Het is een vraag, geen verklaring. En de psalm geeft geen antwoord. Verzen later komt er ommekeer, lofprijzing zelfs, maar het waarom van vers 2 wordt nooit beantwoord. Dat is ongemakkelijk. We willen graag dat lijden achteraf zin krijgt, dat we de puzzel kunnen leggen. De Bijbel weigert dat hier. Zelfs aan het kruis van Christus krijgt de vraag geen verbale uitleg; ze krijgt een Persoon die haar tot de bodem peilt. Misschien is dat het enige antwoord dat houdt: niet een verklaring waarom God zwijgt, maar een God die zelf het zwijgen heeft ondergaan. Dat is geen oplossing voor de pijn, maar het is wel een einde aan de eenzaamheid van de vraag.

Reflectie

Waar in jouw leven ervaar je op dit moment Gods zwijgen, en durf je dat zwijgen rechtstreeks bij Hem te brengen in plaats van eromheen te bidden?

Wat zou er veranderen in jouw gebedsleven als je zou geloven dat klagen, twijfelen en aanklagen evenzeer gebed zijn als danken en aanbidden?

Jezus bad deze woorden aan het kruis. Wat betekent het voor jou dat Hij jouw godverlatenheid van binnenuit kent, en niet als een buitenstaander die er iets over zegt?