Psalmen 5

De Tekst

David begint zijn dag bij God. In de vroege ochtend legt hij zijn woorden, zijn zuchten, zijn klacht neer voor de troon en wacht op antwoord. Hij weet wie God is: geen God die plezier heeft in kwaad, die leugenaars en bloeddorstigen verafschuwt. Tegenover de huichelaars met hun gladde tongen vraagt David om recht, om leiding, om bescherming. En hij eindigt met een blik vooruit: wie bij God schuilt zal juichen, want de HEER omgeeft de rechtvaardige met welbehagen als met een schild.

Context

Stel je Jeruzalem voor in de vroege ochtend, nog voor de hitte. De tempel staat er nog niet, hoogstens de tabernakel of een vroege heiligdomstent op de Sion. David spreekt over "ingaan in Uw huis" en zich neerbuigen "naar Uw heilige tempel"; voor hem is dat de plek waar God zich laat naderen, met offers bij dageraad. Het ochtendoffer was geen privédevotie maar publiek ritueel: priesters die vuur aanlegden, een lam dat brandde, wierook die opsteeg. Tegelijk leeft David in een hofcultuur waar woorden wapens zijn. Aan koningshoven gedijen vleiers, intriganten, mensen die je gunst zoeken terwijl ze je dolk slijpen. Politieke moord en valse aanklachten waren routine. David schrijft niet vanuit een veilige studeerkamer maar vanuit een wereld waar je 's morgens nooit zeker wist of je 's avonds nog leefde.

Het Profiel

De eerste hoorders waren Israëlieten die meezongen in de eredienst, geleid door de Levieten. Sommigen waren hovelingen, soldaten, kooplieden; mensen die zelf wisten hoe een vals woord een leven kon ruïneren. Wanneer zij hoorden "hun keel is een open graf" roken ze bijna de stank van bedrog die ze van het marktplein kenden. De zin "Gij zijt geen God Die behagen heeft aan goddeloosheid" was geen vanzelfsprekendheid in de oude wereld; rondom Israël aanbad men goden die wel degelijk plezier hadden in list, geweld en willekeur. Marduk, Baäl, de goden van Egypte: grillig, omkoopbaar, soms wreed om de wreedheid. Dat de HEER anders is, dat Hij leugen haat en oprechtheid wil, was voor Israël een politiek en religieus statement. Hun God was niet manipuleerbaar.

De Kern

Onder David's klacht zit een vooronderstelling die we makkelijk overlezen: God is moreel coherent. Hij houdt niet van het kwaad, niet een beetje, niet pragmatisch. Vers 5 en 6 zijn bijna schokkend in hun zwaarte: God haat allen die onrecht bedrijven. Dat botst met ons sentimentele beeld van een God die alles maar goedvindt. Maar zonder die haat tegen kwaad zou Gods liefde niets voorstellen. Een God die schouderophalend toekijkt hoe leugenaars de eerlijke kapotmaken, is geen God die troost biedt. David schuilt juist omdat God niet neutraal is. De bescherming aan het eind van de psalm is geen magisch schild maar een morele werkelijkheid: God kiest partij voor wie Hem zoekt in oprechtheid.

De Rode Draad

David's verlangen om Gods huis binnen te gaan "in de veelheid van Uw goedertierenheid" loopt door tot in het Nieuwe Testament. Wat hij hier vraagt, toegang krijgen ondanks zijn eigen onvolmaaktheid, wordt in Christus werkelijkheid. De Hebreeënbrief beschrijft hoe wij door het bloed van Jezus "vrijmoedig mogen ingaan in het heiligdom". David moest wachten bij de poort, offers laten brengen, zich voorzichtig naderen. Wij naderen door een geopende weg. Tegelijk blijft de scherpte staan: ook in het Nieuwe Testament haat God huichelarij. Jezus is nergens harder dan tegen mensen met gladde tongen en kromme harten. De psalm wijst dus zowel vooruit naar de toegang die Christus opent, als naar de heiligheid die nooit verdampt.

De Spiegel

David bidt 's ochtends voordat hij de wereld in gaat waar mensen liegen. Wanneer ben jij voor het laatst de dag begonnen met die nuchterheid: dat je vandaag mensen tegenkomt wier woorden niet kloppen met hun bedoelingen, en dat je dat zelf soms ook bent? De psalm legt twee dingen bloot. Ten eerste: ons verlangen om gehoord te worden door iemand die de waarheid wel ziet. Op kantoor, in de kerkenraad, in de groepsapp van familie, overal worden zaken anders voorgesteld dan ze zijn. David's troost is dat er Eén is voor wie het filter wegvalt. Ten tweede: ons eigen aandeel. Hij vraagt om leiding, "maak Uw weg vóór mij recht", want hij weet dat zijn eigen hart kan kronkelen. De vijanden zitten niet alleen buiten.

De Intertekst

Paulus citeert vers 10 in Romeinen 3, waar hij aantoont dat de hele mensheid onder de zonde ligt: "hun keel is een open graf, met hun tongen plegen zij bedrog". Wat David over zijn vijanden zei, past Paulus toe op ons allemaal. Dat is een ongemakkelijke verschuiving: de rechtvaardige van Psalm 5 blijken wij niet zomaar te zijn. We staan eerder aan de andere kant. Daarom is het slotbeeld van de psalm, de rechtvaardige omgeven door welbehagen als door een schild, alleen werkelijkheid voor wie schuilt bij Christus, in wie wij rechtvaardig verklaard worden. Psalm 1 maakt het rijm rond: ook daar de tegenstelling tussen wie staat in de raad van God en wie vergaat als kaf.

Reflectie

Waar in jouw dag spreek je woorden die niet helemaal kloppen met wat je werkelijk denkt of bedoelt, en wat zou veranderen als je die woorden eerst bij God zou neerleggen?

De psalm vooronderstelt dat God het kwaad haat. Hoe verandert dat jouw beeld van Gods liefde, en waar maakt het je ongemakkelijk?