Psalmen 68

De Tekst

Psalm 68 opent met een strijdkreet: "God staat op, Zijn vijanden worden verspreid." Wat volgt is een grootse processie van God die optrekt vanuit Sinaï, door de woestijn, langs veroverde koningen, tot Hij Zijn intrek neemt op de berg Sion. Onderweg zorgt Hij voor wezen en weduwen, verplettert Hij tegenstanders, en ontvangt Hij de hulde van de volken. Een lied dat schuurt tussen tederheid en oorlogsgeweld, tussen intimiteit en majesteit.

De Kern

Verbeeld je David, of misschien een tempelzanger na hem, die dit lied aanheft terwijl de ark wordt gedragen. De processie zet zich in beweging, en met de eerste maat klinkt: "God staat op." Voel wat er in dat ene beeld gebeurt. God zat, en nu staat Hij. Hij was ogenschijnlijk stil, en nu treedt Hij naar voren. De vijanden hoeven niet eens aangevallen te worden, ze vluchten al voor Zijn opstaan alleen, "zoals rook verdreven wordt."

Dit is de kern: God is geen abstract principe, geen verre wetgever op Sinaï gebleven. Hij trekt op. Hij verhuist mee. En de God die de sterren telt, is dezelfde die "vader van de wezen en rechter van de weduwen" heet in vers 6. Macht en mededogen zijn hier geen tegenpolen; ze zijn twee kanten van hetzelfde gezicht.

De Rode Draad

Paulus haalt vers 19 aan in Efeziërs 4: "U bent opgevaren naar omhoog, U hebt gevangenen weggevoerd." Bij David wordt Israëls God binnengehaald op Sion na de overwinning. Bij Paulus wordt dit vers gelegd op Christus die opvaart en gaven uitdeelt aan mensen. De processie die op Sion eindigde, blijkt slechts een voorproef. De echte optocht eindigt niet in een aardse tempel maar aan de rechterhand van de Vader, met een Koning die buit uitdeelt in plaats van vergaart. Wat David zong terwijl de ark de heuvel opging, blijkt achteraf een schaduw geweest van een grotere hemelvaart.

De Spiegel

Vers 6 blijft haken: "Vader van de wezen, Rechter van de weduwen, is God in Zijn heilige woning." Middenin de oorlogszang, tussen bliksem en verpletterde koningen, staat plotseling deze regel. Alsof de dichter even stilhoudt en fluistert: vergeet niet wie er meetrekt. Vraag jezelf af wie in jouw leven de weduwe is, de wees, de eenzame. Misschien ben jij het zelf, opgesloten in een verdriet dat niemand meer wil horen omdat het al te lang duurt. God trekt niet alleen op tegen vijanden ver weg; Hij zet gevangenen vrij en geeft de eenzame een thuis, staat er letterlijk. Dat is geen romantisch beeld, dat is een concrete belofte aan wie zich vergeten voelt aan de rand van de processie.

De Intertekst

Deze psalm ademt Exodus. "God staat op" echoot de wolkkolom die zich in beweging zette (Numeri 10:35, waar Mozes bij het opbreken van de ark exact deze woorden bad). Wie dat kent, hoort in Psalm 68 het vervolg: wat in de woestijn begon, komt hier aan. Tegelijk contrasteert de psalm scherp met Richteren 5, het lied van Debora, dat ook Sinaï en oorlog bezingt maar eindigt in een verscheurd Israël. Psalm 68 zingt van een verenigd volk dat God binnenhaalt. En Paulus, zoals gezegd, plukt vers 19 uit dit lied om Christus' hemelvaart mee te duiden. Drie tijdlagen, één beweging: God die optrekt met Zijn volk.

Het Detail

Kijk naar vers 18: "Gods strijdwagens zijn tweemaal tienduizend, ontelbare duizenden." De dichter probeert getallen, geeft het op, en grijpt naar het woord "ontelbaar." Dan volgt: "de Heere is bij hen, een Sinaï in heiligheid." Sinaï, de berg van bevende knieën en rokende toppen, blijkt geen plaats maar een aanwezigheid. God draagt Sinaï mee. Waar Hij is, is Sinaï. Dat verandert alles aan hoe je aanbidding leest: de heilige berg is niet ergens achtergelaten in de woestijn van Arabië. Hij trekt mee, en waar de gemeente vergadert, staat opnieuw die berg met zijn rook en zijn stem.

Context

David haalt de ark naar Jeruzalem, of iemand na hem herdenkt dat moment liturgisch. De ark was jarenlang buitenspel geweest, eerst bij de Filistijnen, later vergeten in Kirjath-Jearim. Nu wordt zij binnengehaald in de stad die David net veroverd heeft op de Jebusieten. Dit is politiek geladen: David maakt van Jeruzalem geen gewone hoofdstad maar de plaats waar God zelf woont. De omringende volken, Moab, Edom, Egypte, worden in het lied opgeroepen om geschenken te brengen. Dit is Israël dat zichzelf niet als kleine natie ziet maar als centrum van een kosmische processie waarin uiteindelijk alle koninkrijken zullen buigen.

Reflectie

Waar in mijn leven zit ik te wachten tot God gaat "opstaan," en wat betekent het dat Hij dat mogelijk al doet, ook al zie ik het nog niet?

Hoe past het beeld van God als "vader van de wezen" bij het beeld van God als krijgsheer, en welke van deze twee heb ik onbewust weggemoffeld?