Rechters 8:9

De Tekst

Gideon is op jacht. Hij achtervolgt de Midjanitische koningen Zebah en Salmuna, dwars door uitgeput gebied, en vraagt onderweg om brood voor zijn manschappen. Eerst in Sukkot, dan in Penuël. Beide steden weigeren. Tegen de mannen van Penuël zegt Gideon één zin: "Als ik in vrede terugkom, zal ik deze toren afbreken." Een belofte die klinkt als een dreigement, en een dreigement dat klinkt als een eed.

De Kern

Stel je het tafereel voor. De zon staat hoog. Driehonderd mannen, hijgend, lippen gebarsten, zwaarden nog vuil van de vorige slag. Ze hebben het ondenkbare gedaan, een leger als sprinkhanen verslagen met fakkels en kruiken, en nu sleept de overwinning zich voort als een uitputtingsslag. Gideon kijkt omhoog naar de toren van Penuël. Een vesting van baksteen, hoog opgetrokken aan de Jabbok, een symbool van veiligheid voor wie binnen is en van onverschilligheid voor wie buiten staat te smeken om een korst brood.

En dan die zin. Niet geschreeuwd, vermoed ik. Eerder kalm uitgesproken, met de kalmte van een man die te moe is om te razen maar te helder om te vergeten. "Als ik in vrede terugkom, zal ik deze toren afbreken." Hier wordt iets zichtbaar van de mens Gideon, en van wat oorlog met een mens doet. De roeping uit hoofdstuk 6, de bange dorser onder de eik, lijkt ver weg.

De Rode Draad

Penuël. De naam alleen al. Het is dezelfde plek waar Jakob worstelde met de Engel en zijn heup verloor, de plaats waar hij zei: "Ik heb God gezien van aangezicht tot aangezicht" (Genesis 32). Daar werd een man gebroken om gezegend te worden. Nu staat zijn nakomeling Gideon bij diezelfde rivier, en hier wordt een toren beloofd te worden afgebroken. Penuël, plaats van ontmoeting, wordt plaats van afrekening.

In het grote verhaal van de Schrift loopt er een lijn van mensen die hun broeders weigeren te helpen, en een lijn van Eén die brood geeft aan wie het niet verdient. Penuël kiest de veilige toren boven de gewonde redder. Het is het oude patroon dat helemaal doorloopt tot de wegen rond Jeruzalem, waar de Mensenzoon geen plek heeft om Zijn hoofd neer te leggen.

De Spiegel

De mannen van Penuël zijn niet wreed. Ze zijn voorzichtig. Ze wachten af. Wat als Gideon verliest? Wat als Zebah en Salmuna terugkomen en horen dat Penuël meehielp? Beter even afzijdig, even neutraal, even achter de toren. Dat is het soort berekening dat ieder van ons herkent. De collega die door een diep dal gaat, en jij wacht eerst af hoe de leidinggevende erover denkt. De broeder in de kerk wiens huwelijk wankelt, en jij houdt afstand tot duidelijk is welke kant het opgaat. Het brood dat je niet uitdeelt omdat je nog niet weet wie er wint.

Penuël kiest de toren. Wij kiezen onze torens ook. Verzekeringen, reputaties, voorzichtige zinnen waarin we niets toezeggen. En soms komt er iemand voorbij, hongerig en uitgeput, en wij kijken net even de andere kant op.

De Vraag

Mag Gideon dit eigenlijk doen? Een toren afbreken, even later mannen doden (vers 17), als wraak voor geweigerd brood? De tekst veroordeelt het niet expliciet, maar prijst het ook niet. Richteren is een boek waarin Gods redders steeds menselijker worden, steeds gewelddadiger, steeds meer een spiegel van het volk dat ze redden. Gideon is geen Christus. Hij is een instrument dat zelf scheurt onder het gebruik. De Schrift laat ons hier achter met ongemak, en dat ongemak is geen fout in de tekst, het is de tekst.

De Hoofdpersoon

Gideon op dit moment is een man tussen twee gedaanten. Achter hem ligt de overwinning bij de bron van Harod, waar God het leger uitdunde tot driehonderd zodat niemand zou kunnen roemen. Voor hem ligt het ephod dat hij straks zal maken, het beeld waarvoor heel Israël zal hoereren (vers 27). Hier, bij Penuël, zien we de scharnier. De roepeling wordt heerser. De vraagsteller wordt eedzweerder. Zijn moed is echt, zijn vermoeidheid is echt, en zijn wrok is echt. Drie dingen tegelijk, in één zin uitgesproken naar een toren toe.

De Intertekst

Denk aan David en Nabal in 1 Samuël 25. Ook daar: een leger, een vraag om proviand, een weigering. David trekt zijn zwaard, en alleen Abigaïls wijsheid weerhoudt hem. Penuël had geen Abigaïl. En denk aan Jezus die zegt: "Ik had honger en u hebt Mij niet te eten gegeven" (Mattheüs 25). De vraag van de hongerige soldaat aan de poort is nooit alleen die ene vraag.

Reflectie

Welke toren bouw jij om jezelf veilig te houden voor de hongerige die langskomt voordat duidelijk is wie er wint?

Waar in jouw leven zie je dat vermoeidheid en gelijk samen iets voortbrengen wat scherper is dan rechtvaardigheid?