Spreuken 1:24

De Tekst

"Omdat Ik geroepen heb en u geweigerd hebt, Mijn hand uitgestrekt heb en niemand er acht op geslagen heeft." Dit is Vrouwe Wijsheid die spreekt, en ze klaagt aan. Ze heeft geroepen, herhaaldelijk, publiek. En het antwoord was stilte, of erger, afgewende ruggen.

De Kern

Wat hier gebeurt is scherper dan een pedagogische vermaning. Wijsheid is in Spreuken 1 geen boekje op een plank, geen abstract concept dat je kunt raadplegen wanneer het uitkomt. Ze is een persoon, een stem, en ze zoekt jou op. En hier ontdek je iets ongemakkelijks: God laat zich vinden, actief, en de dwaas is niet iemand die het niet wist, maar iemand die het wegwuifde. Zonde is in deze verzen niet primair overtreding maar afwijzing van een uitgestoken hand. Dat is intiemer, en pijnlijker. Het maakt van onwetendheid een keuze en van verstrooidheid een vorm van verzet. De tekst neemt de mogelijkheid weg om je te verschuilen achter "ik wist het niet".

De Rode Draad

Deze uitgestrekte hand van Wijsheid loopt als een gebaar door de hele Schrift. Denk aan Jesaja 65:2, waar God zegt: "De hele dag heb Ik Mijn handen uitgebreid naar een opstandig volk." Paulus haalt precies deze regel aan in Romeinen 10 om Israëls afwijzing van het evangelie te tekenen. Van Spreuken 1 loopt er dus een lijn naar het kruis, waar de handen letterlijk uitgestrekt worden en opnieuw genegeerd, bespot, doorboord. Christus is de Wijsheid van God die op straat roept, en die roept zich uiteindelijk hees, tot bloedens toe. Wie Spreuken 1:24 leest, ziet in de verte al Golgotha oplichten: God die aandringt, mensen die zich afwenden.

De Spiegel

De vraag die deze tekst je stelt is niet of je gelooft, maar of je luistert. En luisteren is iets anders dan horen. Je kunt jaren naar preken luisteren, dagelijks lezen, en toch de hand ontwijken die naar je uitgestrekt is over dat ene punt: je huwelijk waar je al maanden overheen leeft, het geld dat je grip op God heeft vervangen, het conflict dat je liever laat sudderen dan onder ogen ziet. Wijsheid roept meestal niet in donderslagen; ze roept via een gesprek dat je afkapt, een tekst die je te dichtbij komt en die je snel wegklikt, een onrust bij het naar bed gaan die je verdooft. De vraag is niet of ze roept. De vraag is of je nog reageert, of dat je oren geoefend zijn geraakt in het niet horen.

Context

Spreuken opent niet in de tempel maar op straat. Vers 20 en 21 laten Wijsheid schreeuwen op de pleinen, bij de stadspoorten, op de drukste kruispunten. Voor de eerste hoorders was dit een herkenbare scène: de stadspoort was de plek waar recht werd gesproken, waar zaken werden gedaan, waar mannen zaten te oordelen over wie schuldig was en wie vrijuit ging. Het rook er naar stof en zweet, naar dieren die de stad in werden gedreven, naar het brood van de bakkers vlakbij. Daar, tussen kooplui en rechters, staat een vrouw te roepen. Dat is sociaal opmerkelijk: een vrouwenstem op mannenterrein, met gezag. En ze roept niet tot de wijzen maar tot de "onverstandigen", de spotters, de jongelui die denken dat ze het wel weten. In vers 24 verandert de toon. De marktkreet wordt aanklacht. De uitnodiging is uitnodiging geweest, en nu wordt het rekening.

Het Detail

Let op dat kleine woord "hand". In het Hebreeuws staat er letterlijk dat ze haar hand heeft "uitgestrekt". Het is hetzelfde soort gebaar dat een moeder maakt naar een kind dat wegloopt, of een handelaar op de markt die je bij de mouw wil pakken om je zijn waar te tonen. Het is fysiek, dringend, bijna wanhopig. Wijsheid staat daar niet met gekruiste armen te wachten tot iemand haar opzoekt. Ze reikt. En in de wereld van de oude Nabije Oosten was een uitgestrekte hand ook het gebaar van een verbondsluitende partij, iemand die relatie aanbiedt. God klaagt hier niet dat mensen niet slim genoeg zijn. Hij klaagt dat een aangeboden hand in de lucht is blijven hangen.

De Vraag

Wat betekent het dat Wijsheid in de verzen die volgen zegt: "Ik zal ook lachen om uw ongeluk"? Dat schuurt. God die spot met de ondergang van wie Hem afwees, past niet in het plaatje van de altijd vriendelijke God dat wij graag ophangen. Maar misschien is dit precies de eerlijkheid die we nodig hebben: afwijzing van de uitgestrekte hand heeft consequenties die je op een gegeven moment niet meer kunt terugonderhandelen. Er komt een moment waarop de deur dicht is, niet omdat God wrokkig is, maar omdat je hele leven een oefening in wegkijken is geworden. Dat is geen goedkope opluchting waard. Dat is een reden om vandaag te reageren.

Reflectie

Waar heeft Wijsheid deze week haar hand naar je uitgestrekt, en waar heb je bewust of onbewust weggekeken?

Wat maakt dat afwijzen voor jou makkelijker is dan reageren, welke prijs vermijd je?