Lukas 15

De Uitleg

Lukas 15 begint met een scène die je makkelijk over het hoofd leest, maar die alles bepaalt. Er staat: "Al de tollenaars en de zondaars nu kwamen bij Hem om Hem te horen." En dan, alsof het op een andere toon wordt gezegd: "De Farizeeën en de schriftgeleerden morden onder elkaar." Daar zit de hele spanning. De mensen die wisten dat ze het niet voor elkaar hadden, kwamen dichterbij. De mensen die dachten dat ze het wél voor elkaar hadden, deden een stap terug en mopperden.

Het verwijt: "Deze Man ontvangt zondaars en eet met hen." In hun cultuur betekende samen eten: bij elkaar horen. Jezus laat dus zien aan wie Hij Zich verbindt. En als antwoord vertelt Hij drie verhalen.

Eerst een herder met honderd schapen. Eentje raakt zoek. Hij laat de negenennegentig achter en gaat de wildernis in tot hij dat ene vindt. Niet boos, niet uitgeput, maar blij. Hij legt het op zijn schouders en thuis viert hij feest.

Dan een vrouw met tien zilveren munten. Eén verdwenen, waarschijnlijk tussen het stro op de lemen vloer. Ze steekt een lamp aan, veegt elke hoek, zoekt zorgvuldig. Wanneer ze hem vindt: feest.

En dan het lange verhaal. Een vader met twee zonen. De jongste vraagt zijn deel van de erfenis, wat in die tijd neerkomt op: "Ik wens dat u dood was." Hij krijgt het. Vertrekt. Maakt alles op. Komt terecht bij de varkens, voor een Jood het diepste punt denkbaar. Daar, met lege maag, denkt hij eindelijk helder. Hij oefent zijn excuusspeech en gaat naar huis.

Maar voor hij ook maar bij de deur is, ziet de vader hem al. Die heeft kennelijk staan kijken. Hij rent, iets wat een oosterse vader van stand niet deed. Hij omhelst hem, kust hem, onderbreekt de speech, en roept om het beste gewaad, een ring, sandalen, het gemeste kalf. Feest.

En dan komt de oudste broer thuis van het werk. Hoort muziek. Begrijpt wat er aan de hand is. Wordt woedend. Wil niet naar binnen. De vader komt naar buiten, naar hem toe. De oudste zegt: "Ik heb u zoveel jaren gediend en nooit uw gebod overtreden." En toch, ergens onderhuids, blijkt hij net zo ver weg te zijn als zijn broer ooit was. Het verhaal eindigt open. We horen niet of hij naar binnen gaat.

Wat betekent dit?

Drie verhalen, één punt: God zoekt. Dat klinkt vanzelfsprekend tot je beseft hoe radicaal het is. In bijna elke religie moet de mens omhoog klimmen naar God. Hier daalt God af, gaat de wildernis in, veegt de vloer, rent het erf op. Het initiatief ligt niet bij ons.

En het tweede punt: er zijn twee manieren om verloren te raken. Door weg te lopen, en door thuis te blijven met het verkeerde hart. De jongste zoon zoekt vrijheid buiten de vader. De oudste denkt dat hij de vader bezit door zijn gehoorzaamheid. Beiden missen wie de vader werkelijk is. Jezus vertelt dit aan de Farizeeën. Hij waarschuwt hen. Maar hij sluit hen ook niet uit: de vader komt ook naar de oudste toe.

De Rode Draad

Dit hoofdstuk is geen losse verzameling lieve verhalen. Jezus laat zien wie Hijzelf is. Hij is de Herder die de wildernis ingaat, en die wildernis loopt uiteindelijk uit op Golgotha. Hij is degene die zoekt wat verloren is, en die ervoor betaalt met Zijn eigen lichaam. De vader in het derde verhaal kan rennen omdat er Iemand is die de schande draagt die daarbij hoort. Het feestmaal in de gelijkenis wijst vooruit naar het feestmaal aan het einde van de tijd, waar Jezus aanzit met iedereen die zich liet vinden.

Heel Lukas 15 is in feite Jezus' antwoord op de vraag: waarom eet U met zondaars? Antwoord: omdat de hemel daar feest om viert.

Voor Jou

De vraag is niet of jij op de jongste of de oudste broer lijkt. De vraag is welke van de twee jij vandaag bent. Soms allebei binnen één week.

Misschien herken je de jongste. Je hebt dingen gedaan die je niet hardop zegt. Je denkt: als ze wisten wie ik werkelijk was. Lees dan hoe de vader rent. Lees hoe hij de speech onderbreekt. God wacht niet tot jij alles netjes hebt uitgelegd. Hij ziet je al lopen.

Misschien herken je juist de oudste. Je doet wat hoort. Je gaat naar de kerk, je leeft fatsoenlijk. En toch zit er iets verkrampts vanbinnen. Boosheid om wat anderen wel mogen. Het gevoel dat God je iets schuldig is. Dat is even gevaarlijk als weglopen, alleen subtieler. Ook tegen jou zegt de vader: "Kind, jij bent altijd bij mij, en al het mijne is van jou." Je hoeft niets te verdienen wat je al hebt.

En dan is er een derde mogelijkheid: dat je nog buiten staat en niet weet of je naar binnen wilt. Het verhaal eindigt niet voor niets open. Die keuze ligt bij de lezer.

Praat mee

Met wie van de twee zonen identificeer je je het meest op dit moment in je leven, en waarom?

De oudste broer doet alles goed maar mist toch iets essentieels. Hoe zou dat er bij jou uit kunnen zien zonder dat je het doorhebt?

Samen Bidden

Vader, U rent. Dat is moeilijk te bevatten. Leer mij niet alleen weg te durven komen uit het verre land, maar ook uit de verkramping dichtbij huis. Laat mij zien wie U werkelijk bent, en help me naar binnen te gaan waar het feest is. Amen.