1 Johannes 4:16

De Tekst

"En wij hebben de liefde die God tot ons heeft, gekend en geloofd. God is liefde en wie in de liefde blijft, blijft in God, en God in hem." Johannes vat hier iets samen dat hij het hele hoofdstuk heeft opgebouwd: God kennen betekent zijn liefde kennen, en die liefde is geen bijkomstigheid maar zijn wezen zelf. Wie daarin blijft, blijft in Hem.

De Kern

"God is liefde" is een van die uitspraken die zo vaak op posters en tegeltjes belanden dat we er nauwelijks nog van schrikken. Maar Johannes doet iets radicaals: hij zegt niet dat God liefheeft (dat is nog werkwoord, activiteit), hij zegt dat God liefde ís. Het is een uitspraak over Gods wezen. En let op wat er direct omheen staat: dit hoofdstuk gaat over het zenden van de Zoon als verzoening (vers 10) en over broederliefde die niet mag ontbreken (vers 20). De liefde die Johannes bedoelt is dus geen sentimentele warmte, maar de liefde die iemand het leven kost en anderen tot leven brengt. Zonder die dubbele verankering wordt de zin gevaarlijk vaag.

De Rode Draad

Deze tekst echoot Exodus 34:6, waar de HEER voor Mozes uitroept: "HEERE, HEERE, God, barmhartig en genadig, geduldig en rijk aan goedertierenheid." Dat is Gods zelfopenbaring op de Sinaï, en juist die karaktertrekken worden in het Oude Testament tientallen keren herhaald (Psalm 86, 103, 145, Joël 2, Jona 4). Johannes trekt die lange lijn door en verdicht hem tot drie woorden: God is liefde. Maar hij kan dat pas zo scherp zeggen omdat hij het kruis gezien heeft. In vers 9 en 10 verbindt hij die liefde uitdrukkelijk aan de zending van de Zoon. Vergelijk Johannes 3:16: liefde wordt daar gemeten aan wat God geeft, niet aan wat Hij voelt. De rode draad loopt dus van Sinaï naar Golgotha, en pas dáár wordt zichtbaar hoe diep die drie woorden gaan.

De Spiegel

"Blijven" is het werkwoord dat Johannes eindeloos herhaalt (in Johannes 15 twaalf keer in acht verzen). Het is geen bereiken maar volhouden. En daar wringt het. Want blijven in de liefde betekent concreet: die collega blijven groeten die je bewust passeert, dat geld niet potten terwijl je broer krap zit, die oude wrok niet oppoetsen als een trofee. Johannes maakt in vers 20 pijnlijk duidelijk dat wie zijn broeder niet liefheeft en beweert God lief te hebben, liegt. De spiegel is dus niet: voel je genoeg voor God? De spiegel is: waar loopt de liefde in jouw week stuk? Bij de buurman met de harde muziek? Bij je ouder wordende moeder die zichzelf herhaalt? Daar wordt zichtbaar of je werkelijk in Hem blijft, of dat je alleen de theorie beheerst.

Context

Johannes schrijft deze brief waarschijnlijk tegen het eind van de eerste eeuw aan gemeenten in en rond Efeze. Er is iets pijnlijks gebeurd: een groep is weggegaan (2:19), mensen die beweerden dieper inzicht in God te hebben, maar die de menswording van Jezus relativeerden en zich moreel superieur voelden. Vermoedelijk vroege vormen van wat later gnostiek werd. Zij spraken hoog over God en geestelijke kennis, maar hadden weinig op met concrete broederliefde of met een Christus van vlees en bloed. Tegen die achtergrond snijdt Johannes' tekst diep: je kunt niet God kennen zonder de mens naast je lief te hebben, en je kunt niet echt van liefde spreken los van de vleesgeworden Zoon. Kennis zonder liefde is bij hem geen kennis.

De Hoofdpersoon

De hoofdpersoon hier is God zelf, en Johannes doet iets opmerkelijks: hij definieert God niet vanuit macht, heiligheid of soevereiniteit (allemaal legitiem), maar vanuit liefde. Dat is geen tegenstelling met de andere eigenschappen, maar wel een keuze in accent. Deze God is niet ver weg en peilloos, Hij is peilloos betrokken. Hij zendt zijn Zoon voordat wij iets vragen (vers 10, "niet dat wij God liefgehad hebben, maar dat Hij ons heeft liefgehad"). Het initiatief ligt altijd bij Hem. En tegelijk: deze God laat zich kennen. "Wij hebben gekend en geloofd", zegt Johannes. Er is iets te weten, iets te vertrouwen. Geen mistige godheid, maar de God die zich in Christus heeft laten zien en aanraken.

De Vraag

Als God liefde is, wat doen we dan met zijn oordeel, zijn toorn, de scherpe randen in de Schrift? Johannes zelf schrijft over "de dag van het oordeel" (vers 17), dus hij ziet daar geen tegenstelling. Maar het schuurt wel. Misschien is dit de sleutel: liefde die niet oordeelt over het kwaad is geen echte liefde maar onverschilligheid. Een moeder die haar kind alles laat doen, houdt niet van dat kind. Toch blijft er iets van mysterie, en Johannes lost het niet op. Hij zegt niet: God is óók liefde, naast andere dingen. Hij zegt: God ís liefde. Ook zijn oordeel moet daar op de een of andere manier onder vallen, ook al zien wij niet altijd hoe.

Reflectie

Waar in jouw week wordt het meest zichtbaar of je werkelijk in de liefde blijft, of alleen de taal ervan spreekt?

Wat verandert er als je "God is liefde" niet leest als een geruststelling, maar als een norm waar jouw leven aan wordt afgemeten?