2 Koningen 4

De Tekst

Een weduwe staat op het punt haar twee zonen kwijt te raken aan een schuldeiser; Elisa laat haar olie schenken uit één klein kruikje tot alle geleende vaten vol zijn. Daarna belooft hij een rijke vrouw uit Sunem een zoon, die later sterft en weer levend wordt. Het hoofdstuk eindigt met twee kleinere wonderen: een dodelijke pot soep wordt onschadelijk, en honderd man worden gevoed met twintig gerstebroden.

De Kern

Vier taferelen, één lijn: waar de dood binnendringt in het gewone leven, geld dat opraakt, een kind dat sterft, voedsel dat vergiftigd of ontoereikend is, daar dringt de God van Israël zich binnen via zijn profeet. Dit is geen spektakel voor de massa, zoals op de Karmel. Dit speelt zich af in keukens, op slaapkamers, rond eettafels. Het Woord van God blijkt zich niet te beperken tot tempel en koningshof; het bemoeit zich met huishoudschulden en stervende kinderen. Hier wordt zichtbaar dat de Heer een God is die afdaalt tot in de details van een onaanzienlijk bestaan, en dat het leven onder zijn hand uitdijt waar de wereld krimpt.

De Rode Draad

De gerstebroden uit vers 42 klinken door tot aan het meer van Galilea, waar Jezus met vijf van diezelfde broden duizenden voedt. Johannes vermeldt nadrukkelijk dat het om gerst gaat, het brood van de armen; hij weet wat hij doet. En de opwekking van de jongen in Sunem is een eerste schaduw van wat in Naïn gebeurt, waar Jezus de zoon van een weduwe teruggeeft aan zijn moeder. Elisa, wiens naam betekent "God redt", loopt als een voorloper door de geschiedenis. Wat hij in fragmenten doet, vermenigvuldiging, opwekking, ontgifting, zal Christus in zichzelf samenballen. De wonderen van 2 Koningen 4 zijn geen losse curiositeiten, maar voortekens.

De Spiegel

Let op waar deze vrouwen zich bevinden als God ingrijpt: op het punt waar hun controle ophoudt. De weduwe heeft niets meer dan een kruikje olie en de naderende voetstappen van de schuldeiser. De Sunamitische heeft alles, een groot huis, status, een man, behalve dat ene wat ze niet durft te vragen. En als ze het krijgt, raakt ze het weer kwijt. Welke kruikjes heb jij nog over? En welke verlangens durf jij niet te benoemen omdat je vreest dat hun vervulling je later weer zal worden afgenomen? De tekst legt bloot hoe wij onze hoop dempen om teleurstelling voor te zijn, en hoe God soms juist daar binnenkomt waar wij allang gestopt zijn te vragen.

Context

We zitten in het noordrijk, ergens in de negende eeuw voor Christus, onder een dynastie die officieel de Heer dient maar feitelijk laveert tussen Baäl en Jahwe. Het land is door droogte en oorlog uitgemergeld, vers 38 vermeldt expliciet een hongersnood. Profetenzonen leven in commune-achtige groepen rond Elisa, arm, afhankelijk van giften. Een weduwe zonder man stond economisch op de afgrond; haar kinderen golden als onderpand en konden voor schulden worden weggehaald als slaven, juridisch volkomen legitiem. De Sunamitische daarentegen woont in de vruchtbare Jizreëlvlakte, heeft personeel, kan een dakkamer laten metselen met stoel, tafel, bed en lamp. Gastvrijheid jegens een rondtrekkende profeet was riskant: Izebel had er een paar laten doden. Wie Elisa onderdak gaf, koos partij.

De Hoofdpersoon

Elisa is de tegenpool van zijn meester. Elia was de woestijnman, de donder boven de Karmel, eenzaam en wanhopig onder de bremstruik. Elisa beweegt zich door dorpen en huizen, eet aan tafels, kent namen. Hij vraagt de weduwe nuchter: "wat hebt u in huis?" Geen vuur uit de hemel, gewoon: inventariseren wat er is. Bij de Sunamitische valt op hoe hij eerst via Gehazi communiceert, formeel, op afstand, en pas bij de dode jongen zelf neerligt, mond op mond, hand op hand, ogen op ogen. Hier is een profeet die zich vuilmaakt aan andermans verdriet. Hij staat dicht bij wat Christus later zal zijn: niet boven het lijden zwevend, maar erin afdalend tot huid op huid.

De Vraag

Waarom dit kind, deze weduwe, deze honderd mannen, en niet de duizenden anderen die in diezelfde hongersnood gewoon stierven? De tekst antwoordt niet. Hij toont vier reddingen tegen een achtergrond van naamloze ellende, en zwijgt over wie niet gered werd. Dat schuurt, en het moet schuren. Wie deze verhalen leest alsof ze garanties geven dat God altijd ingrijpt als wij genoeg geloven, doet de Sunamitische tekort die later in hoofdstuk 8 nota bene moet vluchten voor honger en haar land kwijt is. Wonderen zijn tekenen, geen contracten. Ze wijzen vooruit naar een definitieve redding, en houden ondertussen het mysterie open van waarom God hier wel en daar niet zichtbaar handelt.

Reflectie

Welk "kruikje" in je leven heb je afgeschreven als te klein om iets mee te beginnen?

Durf jij, zoals de Sunamitische, het verlangen te benoemen waarvan je vreest dat je het later weer kwijtraakt?