Johannes 17:17

De Tekst

"Heilig hen door Uw waarheid; Uw woord is de waarheid." Jezus bidt, vlak voor zijn arrestatie, dat zijn leerlingen worden afgezonderd voor God door middel van de waarheid. En dan vereenzelvigt Hij die waarheid met het woord van de Vader. Geen abstract waarheidsbegrip, maar wat God gesproken heeft.

De Kern

Heiliging is in dit gebed geen morele zelfverbetering en ook niet een mystieke gevoelservaring. Het is iets dat met je gebeurt door blootstelling aan waarheid. Jezus vraagt niet of de Vader de leerlingen brave volgelingen wil maken, Hij vraagt of God hen apart wil zetten, hen wil onderdompelen in iets wat hen vormt tot dragers van zijn missie. Dat instrument is het woord. Het is opvallend dat Jezus heiliging dus niet loskoppelt van inhoud. Je wordt niet heilig door religieuze ervaringen op zich, maar doordat Gods spreken zich aan je opdringt, je corrigeert, je hervormt. En dat spreken, zegt Hij, is geen benadering van de waarheid. Het is de waarheid.

De Rode Draad

Dit vers staat niet op zichzelf. Het echoot Psalm 119:142: "Uw wet is waarheid." Het sluit aan bij Deuteronomium 32, waar Mozes Gods woord vergelijkt met regen die op het gras valt en leven geeft. En het kondigt aan wat Paulus later schrijft aan de Efeziërs: Christus heiligt de gemeente "door haar te reinigen met het waterbad door het Woord" (Efeze 5:26). Er loopt een lijn door de Schrift heen waarin Gods spreken zelf de mens vormt, reinigt, apart zet. Maar in Johannes 17 krijgt die lijn een nieuwe lading: de Spreker die nu bidt, is zelf het vleesgeworden Woord uit Johannes 1. De waarheid die heiligt en de Hogepriester die bidt zijn niet twee dingen naast elkaar. Wie Christus ontvangt, ontvangt de waarheid die afzondert.

De Spiegel

Hier komt iets ongemakkelijks naar boven. Wij willen graag heiliging zonder confrontatie. We willen Gods nabijheid voelen in een lied, een wandeling, een stille tijd waarin we ons even goed voelen. Maar Jezus bidt om iets dat scherper is. Hij vraagt of God ons wil heiligen door waarheid, en waarheid heeft de neiging onze zelfbeelden af te breken. De waarheid over hoe je met je geld omgaat. Over wat je tegen je partner zegt als je moe bent. Over de manier waarop je je carrière hebt verheven tot iets wat je nooit zou toegeven. Bidden om heiliging in de geest van Johannes 17:17 betekent vragen of God de Schrift mag gebruiken om jou bloot te leggen. Dat is iets anders dan vragen om vertroosting.

Het Detail

Het Griekse woord voor "heiligen" hier, hagiazo, betekent letterlijk "apart zetten". Het is het woord dat ook gebruikt wordt voor het reinigen van tempelvoorwerpen. Een schaal werd geheiligd door hem uit de gewone keuken te halen en alleen voor de eredienst te bestemmen. Niet de schaal werd beter, hij kreeg een ander doel. Wanneer Jezus bidt dat de Vader zijn leerlingen heiligt, vraagt Hij of zij worden uitgetild boven hun gewone bestaan om dienst te doen in Gods missie. Vers 18 maakt dat expliciet: "zoals U Mij in de wereld gezonden hebt, heb ook Ik hen in de wereld gezonden." Heiliging is hier dus niet wereldvlucht. Het is wereldzending. Apart gezet om er juist middenin te staan.

De Vraag

Maar wat doe je met dit vers wanneer christenen die dezelfde Bijbel lezen het oneens zijn? Als Gods woord de waarheid is, waarom verdeelt het ons dan in plaats van ons te verenigen, wat Jezus in hetzelfde gebed vraagt (vers 21)? Het eerlijke antwoord is dat de tekst die spanning niet oplost. Hij belooft niet dat wij de waarheid altijd zuiver verstaan. Hij zegt dat het woord waarheid is, niet dat onze lezing dat automatisch ook is. Dat dwingt tot nederigheid. We worden niet geheiligd doordat we gelijk hebben, maar doordat we ons door het woord laten corrigeren, ook waar het schuurt met wat onze groep gelooft. Misschien is verdeeldheid soms een teken dat we het woord gebruikt hebben in plaats van het ons te laten gebruiken.

De Hoofdpersoon

Jezus bidt dit hardop, met de leerlingen erbij. Dat is opmerkelijk. Hij had ook in stilte tot de Vader kunnen spreken. Maar Hij wilde dat ze het hoorden, dat ze wisten waarvoor Hij vroeg. Dit is een Hogepriester die niet boven zijn mensen staat, maar voor hen pleit terwijl Hij ze laat meeluisteren. En wat Hij vraagt, raakt zijn eigen aard: Hij vraagt om heiliging door waarheid, en in vers 19 voegt Hij toe dat Hij Zichzelf voor hen heiligt. De Bidder is ook het Offer. Hij vraagt van de Vader iets wat Hij zelf eerst zal ondergaan. Dat is geen retoriek. Dat is hoe Hij liefheeft.

Reflectie

Welk deel van Gods woord ontwijk ik op dit moment omdat het mij apart wil zetten van iets waar ik aan vasthoud?

Bid ik om heiliging als ik bid om geestelijke groei, of bid ik eigenlijk om iets comfortabelers?