Psalmen 42

De Tekst

Een ziel die snakt naar God zoals een hert naar water. De dichter zit ver van de tempel, wordt bespot met de vraag "waar is je God?", en herinnert zich hoe hij vroeger met de feestgangers optrok naar Gods huis. Tussen tranen en zelfgesprekken in dwingt hij zijn ziel om te hopen, terwijl de golven en waterstromen over hem heen slaan. Tweemaal klinkt het refrein: "Wat buigt u zich neer, mijn ziel, en bent u onrustig in mij? Hoop op God."

De Kern

Deze psalm laat zien dat geloof en wanhoop geen tegenpolen zijn maar soms dezelfde adem. De dichter spreekt tegen God én tegen zichzelf, en hij doet dat omdat hij weet dat de ziel niet vanzelf de juiste richting kiest. Wat hier theologisch gebeurt, is opmerkelijk: hij baseert zijn hoop niet op een verbeterde stemming, maar op een herinnering, dat hij God ooit anders gekend heeft. De afwezigheid van God wordt niet ontkend, maar in gebed gebracht. Dat is de paradox: juist door tegen de zwijgende God te praten, blijft het geloof in beweging. De dorst zelf wordt een bewijs van leven.

De Rode Draad

Het beeld van het hijgende hert keert in de Schrift terug als dorst naar levend water. Bij de Samaritaanse vrouw in Johannes 4 zegt Jezus dat wie van het water drinkt dat Hij geeft, geen dorst meer zal hebben. Psalm 42 schreeuwt om wat Christus aanbiedt. Nog scherper wordt het in Mattheüs 27, waar Jezus aan het kruis roept met woorden uit Psalm 22, en even verderop simpelweg "Ik heb dorst" zegt. De Dorstige is zelf dorstig geworden. Daarmee wordt deze psalm meer dan een persoonlijke klacht; het is de stem die uiteindelijk in de Messias zelf zal klinken, opdat onze dorst wordt gestild door zijn dorst.

De Spiegel

Misschien herken je het: een periode waarin God ver weg lijkt, terwijl je vroeger juist intens met Hem leefde. De zondagsdienst die ooit een feest was, voelt nu als een verplichting. Bidden voelt alsof je tegen een muur praat. En dan komt er ook nog iemand, een collega, een familielid, een stem in jezelf, die fluistert: "Waar is je God dan?" Deze psalm geeft geen recept om snel uit dat dal te komen. Hij doet iets anders: hij geeft je woorden voor het dal zelf. Je mag tegen je eigen ziel praten zoals de dichter doet, streng en hoopvol tegelijk. Dat is geestelijke volwassenheid: niet wachten tot het gevoel terugkomt, maar je ziel toespreken.

De Vraag

Waarom herhaalt de dichter het refrein twee keer (en in Psalm 43 nog een derde) zonder dat de situatie verandert? Hij eindigt niet met opluchting maar met dezelfde aansporing waarmee hij begon. Dat is ongemakkelijk. We willen graag dat klaagpsalmen "goed aflopen", met een ommekeer naar lof. Hier blijft de spanning staan. Misschien moeten we accepteren dat sommige geloofsperioden niet eindigen met een doorbraak maar met volharding. Hoop is niet hetzelfde als zekerheid van uitkomst; hoop is doorgaan met spreken tot God terwijl de bodem nog niet onder je voeten ligt. De psalm leert ons leven met een onafgesloten refrein.

De Hoofdpersoon

De dichter is geen held van het geloof in conventionele zin. Hij huilt openlijk, tranen zijn zijn dagelijks brood. Hij voelt zich verdronken in Gods watervallen, en tegelijk noemt hij Hem "de God van mijn leven". Hij is iemand die zichzelf onderzoekt zonder zelfmedelijden, die zijn pijn benoemt zonder erin te zwelgen. Wat opvalt is zijn dubbele beweging: hij klaagt naar boven en preekt naar binnen. Hij durft God te vragen "waarom vergeet U mij?" en zegt tegelijk tegen zijn ziel "hoop op God". Dat maakt hem geestelijk gerijpt, niet omdat hij sterk is, maar omdat hij eerlijk is over zijn zwakte zonder de hoop op te geven. Hij is de heilige met natte wangen.

Het Detail

Let op vers 8: "Watervloed roept tot watervloed, terwijl Uw waterkolken bruisen." De dichter dorst naar water, maar wordt overspoeld door water. Dat is geen toeval. De levenswateren die hij zoekt, blijken dezelfde wateren te zijn die hem dreigen te verzwelgen. Hetzelfde Hebreeuwse beeldveld (mayim, water) staat voor leven én voor chaos, voor verfrissing én voor zondvloed. God geeft niet altijd wat we verwachten in de vorm die we hopen. Soms komt Hij als stortvloed waar wij om een slok vroegen. De dichter erkent: ook deze golven zijn de Uwe. Dat is misschien wel het diepste wat deze psalm zegt: zelfs in wat ons dreigt te verdrinken, herkent het geloof Gods hand.

Reflectie

Tegen welk deel van je ziel moet jij vandaag spreken zoals de dichter dat doet, eerlijk maar richtinggevend?

Welke "watervloed" in je leven heb je nog niet durven herkennen als komend uit Gods hand, en wat zou er gebeuren als je dat wel deed?