2 Korinthe 1:3

De Tekst

Paulus opent zijn tweede brief aan de Korinthiërs met een lofprijzing: geprezen zij de God en Vader van onze Heere Jezus Christus, de Vader van de barmhartigheden en de God van alle vertroosting. Geen groet vooraf met zegenwens en dan door naar de zaken, maar een uitbarsting van dank die de toon zet voor alles wat volgt. Hij noemt God tweemaal in vaderrelatie: eerst als Vader van Christus, dan als Vader van barmhartigheden.

De Kern

Wat Paulus hier doet, is geen vroom voorwoord maar een theologische stellingname. Hij verankert God's identiteit in twee dingen tegelijk: in de relatie tot Christus, en in het uitdelen van barmhartigheid en troost. Die twee horen bij elkaar. Wie God kent buiten Christus om, kent geen Vader van barmhartigheden maar een idee. En wie troost zoekt buiten de God van Christus, zoekt bij afgoden die wel beloven maar niet leveren. Het meervoud valt op: barmhartigheden, niet barmhartigheid. Alsof Paulus zegt: het zijn er zoveel, zo divers, zo passend bij elke wond, dat het enkelvoud tekortschiet.

De Rode Draad

Paulus grijpt hier terug op een oude joodse gebedsvorm, de beracha, waarin men God prijst als bron van iets specifieks. Maar hij vult die vorm christologisch in. De God die Israël uit Egypte leidde, die David rechtop hielp na zijn val, die door de profeten troost sprak tot ballingen ("Troost, troost mijn volk", Jesaja 40), is dezelfde God die zich nu definitief heeft laten kennen als Vader van Jezus Christus. De barmhartigheid die door de hele Schrift heen stroomt, komt in Christus tot haar bron én tot haar mond. Zonder Hem blijft God een verre gever; door Hem wordt Hij Vader.

De Spiegel

Deze tekst legt iets bloot dat in ons ethisch leven vaak scheef zit. Wij ontvangen troost, of we nu willen of niet, want leven zonder troost is onmogelijk. De vraag is: van wie nemen we hem aan? Van de fles wijn na een rotdag op het werk, van het scrollen tot je verdoofd bent, van de nieuwe aankoop, van de bevestiging die je zoekt bij een collega die net iets te vaak jouw kant op kijkt? Paulus dwingt tot eerlijkheid: als God de God van alle vertroosting is, dan zijn onze verslavingen aan andere trooster in wezen theologische keuzes. We zeggen met ons gedrag: bij U kom ik niet uit. En bij het verdriet dat echt telt, de zieke moeder, het kind dat afhaakt, de baan die wegvalt, blijkt pas wie we al die tijd als bron van troost hebben ingericht.

Het Detail

Het woord dat hier vertaald wordt met vertroosting, paraklesis in het Grieks, is geen zacht schouderklopje. Het is hetzelfde stamwoord dat Jezus gebruikt voor de Heilige Geest, de Trooster of Pleitbezorger. Het betekent: erbij geroepen worden om iemand overeind te helpen. Troost is hier geen sentiment maar een handeling, iemand die naast je komt staan zodat je verder kunt. Dat verandert de ethische implicatie: als jij door God zo bent bijgestaan, ben jij vervolgens degene die erbij geroepen wordt bij anderen. Paulus werkt dat in vers 4 dan ook direct uit. Ontvangen troost die niet doorstroomt, wordt zure melk.

Context

Paulus schrijft deze brief onder hoogspanning. De relatie met de gemeente in Korinthe is beschadigd, er is een pijnlijk bezoek geweest, een harde brief, tegenstanders die zijn apostelschap ondermijnen. Daarbij komt wat hij verderop noemt: een verdrukking in Asia zo zwaar dat hij aan de dood zelf twijfelde. Deze man is uitgeput, gewond, en beschuldigd. En juist zo begint hij met een lofprijzing. Dat is geen vlucht in vroomheid, maar de weigering om God's karakter afhankelijk te maken van zijn omstandigheden. In een cultuur waarin brieven bijna altijd openden met dank aan een god voor een gunst, doet Paulus iets subversiefs: hij dankt niet voor uitkomst maar voor wie God is, midden in de pijn.

De Intertekst

De echo met Efeze 1:3 is onmiskenbaar: dezelfde openingsformule, "Geprezen zij de God en Vader van onze Heere Jezus Christus". Daar leidt het naar de zegeningen in de hemelse gewesten, hier naar troost in aardse verdrukking. Twee kanten van dezelfde medaille. En achter beide klinkt Psalm 103 mee: "Barmhartig en genadig is de HEERE, geduldig en rijk aan goedertierenheid." Paulus zingt in feite de psalm opnieuw, nu met de naam van Christus erbij, en past hem toe op zijn eigen gekneusde bestaan.

Reflectie

Bij wie of wat kom ik doorgaans terecht als ik troost nodig heb, en wat zegt dat over hoe ik God feitelijk ken?

Wie is er de afgelopen maand op mijn pad gekomen die troost nodig had, en wat heb ik gedaan met de troost die ik zelf ooit ontving?