Markus 12

De Tekst

Markus 12 opent met de gelijkenis van de wijngaard en de moordzuchtige pachters, een verhaal dat de religieuze leiders recht in het gezicht slaat. Daarna volgen vier confrontaties: over belasting aan de keizer, over de opstanding, over het grootste gebod, en Jezus' eigen tegenvraag over de Zoon van David. Het hoofdstuk sluit met de veroordeling van de schriftgeleerden die weduwen uitbuiten, en het beeld van een arme weduwe die twee muntjes in de tempelkist gooit.

De Kern

Dit hoofdstuk is een gerechtelijk verhoor, maar dan omgekeerd: niet Jezus staat terecht, God staat terecht via Zijn Zoon, en tegelijkertijd worden de rechters ontmaskerd. De grote thema's die hier samenkomen zijn verbondsontrouw, oordeel, en de radicale herdefiniëring van wat God van mensen vraagt. God is de eigenaar van de wijngaard, de God van levenden, de Ene die met hart, ziel, verstand en kracht bemind wil worden. Wat op het spel staat, is niet welk politiek kamp gelijk heeft, maar of Israël, en achter Israël iedere lezer, herkent wie er voor hen staat. Het antwoord op die vraag bepaalt of je een pachter of een erfgenaam wordt.

De Rode Draad

De gelijkenis van de wijngaard grijpt terug op Jesaja 5, waar Israël zelf de wijngaard is die wilde druiven droeg. Markus zet die oude klacht voort en trekt de lijn door: de profeten werden gestenigd, de Zoon wordt buiten de wijngaard geworpen en gedood. Dat "buiten" is geen detail; het bereidt Golgotha voor, buiten de poort. En dan komt het citaat uit Psalm 118: de steen die de bouwers verwierpen is tot hoofd van de hoek geworden. Hier bindt Markus schepping, verbond en redding samen. God bouwt Zijn huis niet met de stenen die de bouwers uitkozen, maar met de Ene die zij afkeurden. De opstanding, waarover Jezus met de Sadduceeën twist, is de bevestiging van precies dat patroon: God wekt op wat mensen afschrijven.

De Spiegel

Let op wat Jezus vraagt van de rijke gever en de arme weduwe. De rijken gaven veel, zij gaf alles wat ze had om van te leven. Dat schuurt. Wij zijn getraind om verantwoord te geven, om reserves te houden, om onszelf niet in de problemen te brengen. Deze tekst zegt niet dat je onverstandig moet zijn met geld, maar hij ontmaskert wel de zelfbescherming die zich vermomt als wijsheid. En het grote gebod, God liefhebben met alles, en je naaste als jezelf, weegt hier extra zwaar omdat het staat naast schriftgeleerden die lange gebeden uitspreken en tegelijk weduwenhuizen opeten. De vraag die dit hoofdstuk stelt is niet of je gelooft, maar of je geloof je portemonnee, je agenda en je aanzien raakt, of alleen je zondagochtend.

Het Profiel

Markus schrijft waarschijnlijk voor christenen in Rome, gemeente onder druk, misschien al met de eerste vervolgingen in het geheugen. Voor hen was de vraag over de belastingpenning geen theoretische kwestie. Loyaliteit aan de keizer kon letterlijk over leven en dood gaan. Jezus' antwoord, geef de keizer wat des keizers is en Gode wat Gods is, gaf hun geen ontsnappingsroute maar wel een kompas: de keizer krijgt zijn munt terug, maar de mens draagt het beeld van God en behoort dus toe aan God zelf. Voor de eerste hoorders zat daar een gevaarlijke ondertoon in. De keizer krijgt zijn geld, maar niet je aanbidding. Die tweedeling zou hen martelaars maken.

Het Detail

Kijk naar de formulering waarmee Jezus de Sadduceeën beantwoordt: "Ik ben de God van Abraham en de God van Izak en de God van Jakob. Hij is niet een God van doden, maar van levenden." Dat lijkt een dun bewijs voor de opstanding, tot je beseft wat Jezus doet. Hij leest het presens van Exodus 3 tegen de dood in. God noemt zich in Mozes' dagen nog steeds hun God, eeuwen na hun begrafenis. Dus leven zij. De opstanding wordt hier niet afgeleid uit een tekst óver de opstanding, maar uit de aard van Gods verbond zelf. Wie eenmaal in relatie staat met de levende God, kan door de dood niet worden losgerukt. Het verbond is sterker dan het graf.

De Intertekst

Deuteronomium 6, het Sjema, klinkt hier voluit door in Jezus' antwoord over het grootste gebod. Dat was de dagelijkse belijdenis van iedere vrome Jood. Jezus voegt Leviticus 19:18 eraan toe en maakt zo van twee geboden één beweging. Verder resoneert Daniël 2, waar een steen zonder mensenhand het beeld verbrijzelt en een berg wordt die de aarde vult. De verworpen steen uit Psalm 118 en de rijksveranderende steen uit Daniël vloeien in Markus 12 samen tot één christologische claim: het koninkrijk dat God bouwt, staat of valt met deze Ene.

Reflectie

Waar in je leven geef je God wat over is nadat je de keizer, en jezelf, ruim bediend hebt?

Als God de God van levenden is, wat betekent dat voor de manier waarop je vandaag rouwt, hoopt of vasthoudt aan wie je verloor?