Exodus 20:19

De Tekst

Nadat het volk de donder heeft gehoord, de bliksem heeft gezien en de berg heeft zien roken, deinst het terug en zegt tegen Mozes: "Spreekt ú met ons, dan zullen wij luisteren, maar laat God niet met ons spreken, anders sterven wij." Het volk wil wel geleid worden, maar niet rechtstreeks door God worden aangesproken. Ze vragen om een tussenpersoon, om afstand, om een gefilterde versie van de stem die zojuist de tien woorden heeft uitgesproken.

De Kern

Dit vers legt iets bloot dat we liever verborgen houden: mensen willen wel geloof, maar niet altijd God zelf. De directe aanwezigheid van de Heilige is te veel. Het volk heeft net gehoord wat het moet doen, en in plaats van dichterbij te komen om meer te horen, wijken ze terug. Ze delegeren het luisteren. Mozes mag horen, zij zullen gehoorzamen. Dat klinkt vroom, maar er zit een breuk in: wie de stem niet zelf durft te horen, houdt ook een deur dicht die God juist wilde openen. Ethisch gezien is dit fundamenteel. Onze omgang met Gods geboden begint met de vraag: durven we Hem zelf te horen, of hebben we liever een bemiddelaar die het draaglijk maakt?

De Rode Draad

Het volk krijgt zijn zin, en dat is genadig én tragisch tegelijk. God geeft Mozes als middelaar, later profeten, priesters, koningen. Maar de afstand die hier ontstaat, wordt in de brief aan de Hebreeën juist als het probleem benoemd waar Christus doorheen breekt. Waar Israël bij de Sinaï terugweek voor de stem, worden gelovigen in Hebreeën 12 naar de berg Sion gebracht, waar Jezus de Middelaar van een nieuw verbond is. Christus is niet een tussenpersoon die God op afstand houdt, maar juist Degene die God dichtbij brengt zonder dat het ons doodt. Het verlangen naar een filter wordt in Hem beantwoord, maar tegelijk omgekeerd: door Hem wordt de nabijheid weer mogelijk.

De Spiegel

Herken je jezelf in dit terugdeinzen? We doen het vaker dan we toegeven. We lezen liever een boek over de Bijbel dan de Bijbel zelf. We luisteren graag naar een preek, maar de stille tijd waarin God ons persoonlijk zou kunnen aanspreken, slaan we over of vullen we met podcasts. We willen wel christelijke ethiek, maar op afstand: principes, geen ontmoeting. En op de plekken waar het spannend wordt, in het gesprek met je partner over geld, in de verleiding op het werk, in de vraag wat je met je tijd doet, laten we anderen het zware werk doen. De dominee mag oordelen, de kringleider mag confronteren, wij knikken en gaan door. Maar het gebod dat je niet zelf hoort, verandert je ook niet.

Het Profiel

De Israëlieten stonden aan de voet van een berg die brandde. Ze waren een paar weken eerder uit Egypte weggetrokken, waar de goden zwegen of via priesters spraken, veilig in tempels weggeborgen. Nu spreekt een God rechtstreeks tot een heel volk, iets ongehoords in de wereld van toen. De hoorders wisten: als een god zelf spreekt tegen stervelingen, gaan die stervelingen dood. Hun reactie is niet lafheid maar oud besef. Wat ons ontgaat is hoe radicaal Gods spreken was. Wij zijn gewend aan een Bijbel op ons nachtkastje. Zij stonden voor een berg die schudde. Hun angst is niet primitief, maar realistisch. En juist daarom is Gods bereidheid om te blijven spreken zo bijzonder.

Het Detail

Het kleine woordje "anders sterven wij" verdient aandacht. Het volk zegt niet: dan is het te ongemakkelijk, dan begrijpen we het niet, dan wordt het te veeleisend. Ze zeggen: dan sterven wij. Er zit een instinctief besef in dat de nabijheid van God niet neutraal is. Heiligheid is geen sfeer maar een kracht. En hier ligt een ethische bodem: elk gebod dat volgt in Exodus 21 en verder, elke regel over slaven, ossen, buren en eigendom, staat op deze grond. Dit is geen etiquette maar leven en dood. Wie de tien woorden hoort en denkt: aardige richtlijnen, heeft de berg niet gezien. De ernst van ethiek begint bij de ernst van wie er spreekt.

De Intertekst

Deuteronomium 5:27 herhaalt dit moment, en God zegt daar iets opmerkelijks: "Het is goed wat zij gesproken hebben." Hij prijst hun besef, maar voegt eraan toe: "Och, hadden zij maar zo'n hart om Mij te vrezen en al Mijn geboden alle dagen in acht te nemen." De erkenning van Gods heiligheid is goed; het probleem is dat het niet doorwerkt in gehoorzaamheid. En Hebreeën 12:25 keert dat terug naar ons: "Let er dan op dat u Hem Die spreekt, niet afwijst." Dezelfde stem spreekt nog, nu in Christus, en de verleiding om terug te wijken is niet verdwenen.

Reflectie

Waar in jouw leven laat je anderen luisteren wat jij zelf zou moeten horen?

Wat zou er veranderen aan je concrete keuzes deze week als je zou geloven dat God niet tot Mozes maar tot jou spreekt?