Exodus 20:1

De Tekst

"Toen sprak God al deze woorden." Eén zin. Geen bijzin, geen uitleg, geen inleiding op wat komt. Voordat de tien geboden klinken staat er eerst dit: God sprak. Niet Mozes, niet een engel, niet een innerlijke stem. God zelf, en het waren zíjn woorden, alle tien, zonder onderscheid tussen zwaardere en lichtere.

De Kern

Dit ene zinnetje draagt meer dan we vaak zien. Het is de opening van het hart van Torah, en toch bestaat het slechts uit een werkwoord en een verwijzing naar God. Voor alles wat volgt geldt dus: dit is spraak van God. Geen onderhandelde afspraak, geen wijsheid van de oudsten van Israël, geen politieke grondwet die Mozes bij de berg improviseerde. De geboden ontlenen hun gezag niet aan hun redelijkheid of hun sociale nut, maar aan de identiteit van de Spreker. Wie later vraagt waarom je niet mag stelen of doden, krijgt uiteindelijk maar één antwoord: omdat Hij het zei, en Hij is wie Hij is.

De Rode Draad

God die spreekt is de rode draad die door heel de Schrift loopt, van de eerste bladzijde tot de laatste. Genesis 1 begint ermee: "En God zei." Door spraak ontstaat de wereld, door spraak wordt Abraham geroepen, door spraak wordt Israël uit Egypte gehaald. En bij de Sinaï spreekt diezelfde God nu opnieuw, niet om te scheppen maar om een volk te vormen. Johannes zal dat later oppakken: "In het begin was het Woord." Wat op de Sinaï gehoord werd, wordt in Christus vlees. De God die "al deze woorden" sprak, spreekt uiteindelijk zichzelf uit in een mens die je kunt aanraken.

De Spiegel

We leven in een tijd van eindeloze stemmen. Op je telefoon spreekt iedereen tegelijk, en niemand met gezag. Je scrolt langs meningen, expertise, verontwaardiging, wijsheid en onzin, en na een uur voel je je leeg. Exodus 20:1 confronteert je met een andere ordening: er is Iemand wiens woord onderscheiden is van alle andere woorden. Dat betekent ook iets ongemakkelijks. Je kunt niet kiezen welke geboden je welgevallig zijn en welke je passeert; het is één spraak, van één Spreker. De vraag onder de vraag is: erken je dat er een stem is die boven jouw voorkeuren staat, of ben je zelf uiteindelijk de rechter over wat je aanvaardt?

De Intertekst

Deuteronomium 5 herhaalt deze woorden bijna letterlijk, maar voegt in vers 22 iets veelzeggends toe: "Deze woorden sprak de HEERE tot heel uw gemeente, en Hij voegde er niets aan toe." Er is een gesloten karakter aan wat God hier zegt. Vergelijk het met Hebreeën 1:1-2: "Nadat God voorheen vele malen en op vele wijzen tot de vaderen gesproken had door de profeten, heeft Hij in deze laatste dagen tot ons gesproken door de Zoon." Dezelfde spreekbeweging, maar nu in een Persoon. En denk aan Exodus 19:19, vlak hiervoor: Mozes spreekt en God antwoordt in donderslagen. De volgorde is omgekeerd van wat wij gewend zijn. Meestal spreken wij en verwachten we dat God luistert; hier luistert Mozes en spreekt God.

De Vraag

Als God al deze woorden sprak, waarom horen wij Hem dan zo zelden zo helder? De Sinaï lijkt een uitzonderlijk moment, geen normaal geestelijk leven. Elia bij dezelfde berg hoort geen donder maar een stille zachte fluistering (1 Koningen 19). Waarom die verandering? Het eerlijke antwoord is dat de Schrift zelf ons niet belooft dat God altijd zo hoorbaar zal spreken. Hij heeft gesproken, definitief, in de tien woorden en uiteindelijk in Christus. Wat wij ontvangen is niet minder gezaghebbend, maar wel anders gemedieerd: via tekst, via Geest, via gemeente. Wie wacht op donder terwijl het Boek openligt, wacht op het verkeerde geluid.

Het Detail

Het woordje "al" verdient aandacht. "God sprak al deze woorden." Niet enkele, niet de belangrijkste, niet een selectie. Al. In de joodse traditie is die veelheid opvallend samen met het feit dat er tegelijk sprake is van tien woorden, één geheel. Wat betekent dit voor ons? Dat je de tien geboden niet kunt behandelen als een menu waarvan je vier hoofdgerechten kiest en de rest teruglegt. Wie het sabbatsgebod passeert maar het gebod tegen moord onderschrijft, heeft niet negen van de tien; hij heeft het karakter van de tekst niet begrepen. "Al deze woorden" wil zeggen: hier spreekt God zich helemaal uit, niet in delen die je kunt sorteren.

Reflectie

Welke stemmen krijgen in mijn week feitelijk meer gewicht dan de stem die op de Sinaï sprak, en waar merk ik dat aan?

Als "al deze woorden" één geheel vormen, welk gebod behandel ik stiekem als optioneel, en wat zegt dat over hoe ik de Spreker zie?