Genesis 1:27

De Tekst

Genesis 1:27 vertelt in drie regels wat de mens is: geschapen door God, naar zijn beeld, als man en vrouw. De regel herhaalt zichzelf bijna liturgisch, alsof de tekst hapert van gewicht. Drie keer valt het werkwoord "scheppen", drie keer klinkt "beeld" of "hem" of "hen". Wat hier gebeurt, is anders dan wat op de andere dagen gebeurde.

De Kern

De mens is geen decoratie in de schepping en geen bijproduct. Hij is naar Gods beeld gemaakt, en dat is een claim die door heel de Schrift blijft weergalmen. Wat "beeld" hier precies betekent, laat de tekst opvallend open. Er staat niet dat de mens Gods verstand heeft, of zijn moraal, of zijn onsterfelijkheid. Er staat alleen: beeld. In de context van Genesis 1, waar God spreekt en het wordt, waar God heerst over chaos, ligt de connotatie voor de hand: de mens vertegenwoordigt God binnen de schepping. Hij is de zichtbare aanwezigheid van een onzichtbare Koning. En dat geldt voor beide seksen, gelijkelijk. Geen hiërarchie in het beeld zelf.

De Rode Draad

Hier begint een lijn die door de hele Bijbel loopt en pas in Christus tot rust komt. Genesis 5:3 buigt de formule al: Adam verwekt een zoon "naar zijn gelijkenis, als zijn beeld". Het beeld gaat over, maar via een gevallen vader. Vanaf dat moment is het beeld gebroken zonder uitgewist te zijn. Paulus grijpt precies dit woord op wanneer hij Christus "het beeld van de onzichtbare God" noemt (Kolossenzen 1:15). Christus is niet naar Gods beeld gemaakt, hij is dat beeld. En vervolgens, en dat is het punt, worden gelovigen "veranderd naar hetzelfde beeld" (2 Korinthe 3:18). De schepping van Genesis 1:27 wordt herschapen in de nieuwe mens. Wat in Eden begon, wordt in Christus hersteld en voltooid.

De Spiegel

Deze tekst legt iets bloot dat je zelden hardop toegeeft: hoeveel van je zelfbeeld ontleen je aan wat je presteert, verdient, uitstraalt of nalaat? Als je waarde in je beeld-zijn ligt, dan verdampt de druk om jezelf te bewijzen. Maar het snijdt ook de andere kant op. Die collega die je irriteert, die familielid dat je hebt afgeschreven, die vreemdeling met verkeerde meningen, allen dragen ze het beeld. Jakobus wijst er scherp op: met dezelfde tong waarmee we God prijzen, vervloeken we mensen "die naar Gods gelijkenis gemaakt zijn" (Jakobus 3:9). Dat is geen mild verwijt. Wie mensen minacht, minacht hun Maker. En dat maakt van elke ontmoeting, ook met wie je liever mijdt, een theologische aangelegenheid.

Context

Genesis 1 werd geschreven in een wereld waar koningen beelden van zichzelf oprichtten in veroverde gebieden, om te tonen wie er heerste. In omringende scheppingsmythen werd de mens gemaakt als slaaf van de goden, om hen te voeden en te dienen. Genesis kantelt dat volledig. Niet de koning, maar iedere mens draagt het beeld. Niet als slaaf, maar als vertegenwoordiger. Voor de eerste hoorders, waarschijnlijk Israëlieten die de macht van Egypte of Babel van dichtbij kenden, was dit een omwenteling. Het bevrijdt de mens uit een religieuze onderklasse. Tegelijk stelt het een grens: God heeft geen ander beeld nodig, en daarom, het tweede gebod, mag je er geen maken. Het beeld is al gegeven, in vlees.

De Vraag

Als de mens Gods beeld draagt, hoe kan diezelfde mens zoveel bederf voortbrengen? Genesis 9:6 handhaaft na de zondvloed dat het beeld er nog is, want daarom is moord zo ernstig. Het beeld is dus niet uitgewist door de zondeval. Maar het is wel iets. Vertekend, verminkt, gedraaid. De tekst laat ons met een spanning die niet gladgestreken hoort te worden: de mens is tegelijk drager van iets goddelijks en in staat tot iets duivels. Wie een van beide ontkent, verliest de werkelijkheid uit het oog. Christenen die alleen de zonde zien, verliezen de waardigheid. Wie alleen de waardigheid ziet, snapt de kruisiging niet.

De Hoofdpersoon

God zelf is de hoofdpersoon van deze tekst, maar op een opvallende manier. Hij spreekt in het meervoud ("Laten Wij", vers 26) en handelt in het enkelvoud ("En God schiep"). Hij overweegt en voltrekt. Er is bedachtzaamheid in dit vers die er op de andere dagen niet was. God zegt niet: "Er zij mens", zoals hij zei "Er zij licht". Hij maakt de mens actief, gericht, naar zichzelf toe. Alsof deze schepping hem persoonlijk raakt op een manier die de sterren en de vissen niet deden. En dat is voor de rest van het bijbelverhaal cruciaal, want de God die de mens zo maakt, is ook de God die achter hem aan gaat wanneer hij zich verliest.

Reflectie

Waar in je dagelijkse omgang met mensen behandel je iemand alsof hij of zij geen beelddrager is, en wat zou het veranderen als je dat wel zag?

Als Christus het volmaakte beeld is, en jij naar dat beeld wordt herschapen, welke trek in hem wringt op dit moment het meest met wie jij bent?