Genesis 10

De Tekst

Genesis 10 is een stamboom. Na de zondvloed worden de zonen van Noach, Jafet, Cham en Sem, uitgesponnen tot een wereldkaart van zeventig volken die zich verspreiden over kustlanden, vlaktes en bergstreken. Daartussen flitst het verhaal van Nimrod op, de eerste machthebber van naam, stichter van Babel en Nineve. Het hoofdstuk eindigt met de mededeling dat van deze families na de vloed de volken over de aarde verdeeld zijn.

De Kern

Dit hoofdstuk doet iets wat voor de eerste hoorders schokkend moet zijn geweest: het claimt dat alle volken, ook de gehate, één wortel hebben. De Israëliet die deze lijst hoorde voorlezen, hoorde de namen van zijn vijanden voorbijkomen: Egypte, Kanaän, Assur, Babel, Filistijnen. En toch staan ze allemaal in de familie van Noach. Het is een theologische daad om je vijand een neef te noemen. God blijft, ook na de oordeelsdaad van de vloed, de God van de hele aarde. De volken zijn niet aan het toeval prijsgegeven, niet aan hun eigen goden uitgeleverd. Ze staan op een lijst die door God wordt bijgehouden.

De Rode Draad

De zeventig volken van Genesis 10 keren terug. Mozes zal in Deuteronomium 32 zeggen dat God de grenzen van de volken vaststelde naar het aantal van de zonen van Israël. Jezus zendt in Lukas 10 zeventig leerlingen uit, en het is moeilijk dat getal toevallig te noemen: de boodschap van het Koninkrijk gaat naar precies zoveel volken als hier worden opgesomd. En in Handelingen 2, met Pinksteren, klinkt het evangelie in de talen van de verspreide mensheid. Genesis 10 is dus geen dood archief maar de adressenlijst van de zending. Wat hier verdeeld wordt, wordt straks weer bijeengeroepen, niet door imperiale macht maar door de Geest.

De Spiegel

Wij houden niet van stambomen. We slaan ze over. Maar deze lijst dwingt je te kijken naar mensen die je liever buiten je horizon houdt. De Israëliet moest Kanaän zijn neef noemen; wie is jouw Kanaän? De collega die je systematisch ontwijkt, de buurman met de verkeerde vlag, het familielid dat je hebt afgeschreven, de mensen uit een land waarvan je het nieuws wegklikt. Genesis 10 zegt: ze staan op dezelfde lijst als jij. Dat is geen sentimentele oproep tot wereldwijde verbroedering, maar een nuchter feit dat je trots aantast. Je bent geen aparte soort. Je verschilt van hen door geschiedenis en genade, niet door bloed.

Het Detail

Te midden van de droge opsomming verschijnt Nimrod, en plotseling vertraagt de tekst. Hij wordt een geweldig jager voor het aangezicht van de HEERE genoemd, en zijn koninkrijk begint in Babel, Erech, Akkad en Kalne. Voor de eerste hoorders waren dat geen exotische namen maar de hoofdsteden van de wereldmachten die hen vertrapten. De uitdrukking "voor het aangezicht van de HEERE" is dubbelzinnig: betekent het "met Gods zegen" of juist "in Gods gezicht, uitdagend"? De Joodse uitleggers kozen vrijwel unaniem het tweede. Nimrod is de eerste mens na de vloed die rijken sticht door geweld, de prototypische bouwer van Babel. Dat zijn naam direct voorafgaat aan Genesis 11 is geen toeval.

De Intertekst

Openbaring 7 toont de tegenhanger van Genesis 10: een ontelbare schare uit alle volken, stammen en talen, staande voor de troon. Wat in Genesis verspreid wordt na de vloed en versplinterd na Babel, wordt in Openbaring herenigd, niet door één imperiale taal maar rondom één Lam. En Jesaja 19 doet iets verbluffends: daar belooft God dat Egypte en Assur, twee aartsvijanden uit de lijst van Genesis 10, samen met Israël gezegend zullen worden, "want de HEERE der heerscharen zegent hen door te zeggen: Gezegend is Mijn volk Egypte, het werk van Mijn handen Assur, en Mijn erfdeel Israël". Genesis 10 wacht op die vervulling.

Context

Stel je voor: een Israëlitisch gezin, ergens in de heuvels rond Hebron, ijzeren eeuw. De vader leest 's avonds bij olielampje deze lijst voor. Buiten klinkt het geblaat van schapen, binnen ruikt het naar gerstebrood en rook. De kinderen horen namen van volken die hun grootvader heeft bevochten. Filistijnen, die aan de kust wonen en ijzer hebben dat zij niet hebben. Sidoniërs, die met schepen varen waar Israël geen weet van heeft. Babel, een naam die klinkt als dreiging uit het oosten. En de vader zegt: dit zijn de families van Noach. De wereld is groter dan je vijandbeeld. God telt verder dan jouw stamgrens. Voor een klein, kwetsbaar volk tussen grootmachten is dat zowel troost als terechtwijzing.

Reflectie

Wie staat er op jouw persoonlijke "lijst van vijanden", en wat doet het met je om te bedenken dat God hen op dezelfde stamboom heeft gezet als jou?

Waar herken je in je eigen leven of cultuur iets van Nimrod, de drang om "voor Gods aangezicht" een naam voor jezelf te bouwen?