Handelingen 9:5

De Tekst

Op de weg naar Damascus wordt Saulus omvergeworpen door een fel licht en een stem uit de hemel. Als hij vraagt wie er spreekt, klinkt het antwoord: "Ik ben Jezus, Die u vervolgt. Het is hard voor u, met de hielen tegen de prikkels te slaan." In één zin identificeert de Verrezene zich met de mensen die Saulus liet oppakken, en waarschuwt hij hem tegelijk voor zijn eigen koppige verzet.

De Kern

Twee dingen gebeuren tegelijk in deze zin, en beide zijn schokkend. Ten eerste zegt Jezus niet: u vervolgt mijn volgelingen. Hij zegt: u vervolgt Mij. De opgestane Christus vereenzelvigt zich zo volledig met de gemeente dat een klap in hun gezicht een klap in het zijne is. Dat is meer dan solidariteit; het is een verbondenheid die later Paulus' hele theologie van het lichaam van Christus zal voeden. Ten tweede blijkt Saulus' verzet niet krachtig maar zinloos. Hij denkt God te dienen door christenen op te sporen, maar hij trapt tegen prikkels waarvan hij het bestaan niet eens vermoedde. Zijn ijver is echt, maar zijn richting is verkeerd, en dat is de pijnlijkste ontdekking die een religieus mens kan doen.

De Rode Draad

De uitdrukking "hielen tegen de prikkels slaan" komt uit de boerenwereld: een os die achteruit trapt tegen de puntige stok van de drijver, verwondt alleen zichzelf. Maar de theologische rode draad zit dieper. Door zich met de vervolgden te identificeren, plaatst Jezus zich in de lijn van Jesaja 63, waar staat dat God in al de benauwdheid van zijn volk mede benauwd was. Wat in het Oude Testament nog terughoudend wordt gezegd over Gods meelijden met zijn volk, wordt hier in één zin persoonlijk gemaakt: de gekruisigde en verhoogde Heer voelt wat zijn mensen voelen. Later zal Paulus schrijven dat wie de gemeente aanraakt, Christus aanraakt (1 Korinthe 12); die theologie begint op deze stoffige weg.

De Spiegel

Saulus' probleem is niet dat hij God niet zoekt. Zijn probleem is dat hij God zoekt op de manier waarop hij dat zelf heeft besloten. Dat maakt deze tekst ongemakkelijk voor mensen die zichzelf serieus nemen in hun geloof. Want de vraag is niet of u ijverig bent; de vraag is waartegen u trapt. Misschien tegen een collega die anders gelooft dan u correct vindt. Misschien tegen een kind dat een weg gaat die u niet had uitgestippeld. Misschien tegen een stem in uzelf die zegt dat u iets moet loslaten, dat u vasthoudt uit trots vermomd als principe. De hardheid van deze tekst zit hier: God stopt Saulus niet omdat hij te weinig godsdienstig is, maar omdat hij met zijn godsdienst mensen kapotmaakt. Dat kan ook u overkomen zonder dat u het merkt.

Het Profiel

Lucas schrijft aan Theofilus en aan een gemeente die weet wat vervolging is. Sommige lezers hebben familieleden verloren, anderen zijn hun huis uit gejaagd, weer anderen leven in dagelijkse angst voor verklikkers. Voor hen is dit vers geen theologische abstractie maar diepe troost: de Heer die opgestaan is, ziet niet alleen wat er gebeurt, hij ondergaat het mee. Tegelijk was er iets huiveringwekkends aan dit verhaal, want als Saulus, de gevreesde vervolger, kon veranderen, dan gold dat ook voor hun eigen vijanden. Dat is niet alleen troostvol; het is bijna oneerlijk. Wie zijn broer heeft zien sterven onder Saulus' arrestatiebevel, moet nu met deze man aan tafel. De vroege gemeente hoorde in deze zin dus zowel bescherming als een radicale roeping tot vergeving.

De Hoofdpersoon

Jezus spreekt hier voor het eerst na zijn hemelvaart hoorbaar tot een mens, en hij spreekt niet met donder maar met een vraag en een waarschuwing. "Saul, Saul", tweemaal de naam, zoals hij Marta bij haar naam noemde en Simon Simon. Er is geen minachting in zijn stem, geen wraak, terwijl hij daar alle reden toe zou hebben. Deze Jezus is dezelfde die vanaf het kruis om vergeving vroeg voor zijn beulen, en hij handelt consistent: hij confronteert Saulus met de waarheid, maar breekt hem niet. De prikkels zijn er om Saulus te sturen, niet om hem te vernietigen. Wat blijkt is dat de opgestane Heer geen wraakengel is maar een geduldige drijver, die zelfs zijn meest fanatieke tegenstander op de knieën krijgt door zich bekend te maken.

Het Detail

Die dubbele naamroep, "Saul, Saul", is geen stilistische verdubbeling. In het Oude Testament wordt deze vorm gebruikt op scharniermomenten: Abraham, Abraham op de berg Moria; Mozes, Mozes bij de braamstruik; Samuel, Samuel in de tempel. Het is de manier waarop God iemand aanspreekt voor een levensbepalende opdracht. Saulus hoort in die dubbele naam, als hij zijn Bijbel kent, en dat doet hij, meteen de echo van de aartsvaders. Voordat hij weet wie er spreekt, weet hij al: dit is de God van Israël die op deze wijze roept. Dat maakt zijn vraag "wie bent U, Heer?" des te dramatischer. Het antwoord dat volgt, breekt zijn wereld open: de God van Abraham en Mozes is Jezus.

Reflectie

Waar in mijn leven trap ik tegen prikkels, en noem ik dat trouw in plaats van koppigheid?

Als Jezus zich zo volledig identificeert met zijn mensen, wie heb ik dan de laatste tijd geraakt zonder het te beseffen?